Class 3

Punjab State Board PSEB 3rd Class Hindi Book Solutions Chapter 3 मोर Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 Hindi Chapter 3 मोर

Hindi Guide for Class 3 PSEB मोर Textbook Questions and Answers

अभ्यास के प्रश्नों के उत्तर

I. बताओ-

1. मोर अपनी खुशी कैसे प्रकट करता है ?
उत्तर-
मोर अपनी खुशी नाचकर प्रकट करता

2. मोर और मोरनी के रंग-रूप में क्या अन्तर होता है ?
उत्तर-
मोर और मोरनी के रंग-रूप में काफ़ी अन्तर होता है। मोर के सिर पर सुन्दर कलगी होती है। इसकी गर्दन चमकीली और गहरे नीले रंग की होती है। इसके पंख लम्बे और रंगीन होते हैं। मोरनी का रंग भूरा होता है। उसका रंग मोर की तरह चमकीला और आकर्षक नहीं होता है।

3. मोर को नदी या झील के किनारे रहना क्यों पसन्द है ?
उत्तर-
मोर को गर्मी और प्यास बहुत सताती है, इसीलिए मोर को नदी या झील के किनारे रहना पसन्द है।

4. मोर का प्रिय आहार क्या है ?
उत्तर-
मेंढक और साँप, मोर का प्रिय आहार है।

5. मानव समाज के लिए यह उपयोगी कैसे है ?
उत्तर-
मोर साँप, मेंढक, कीड़े-मकौड़े आदि हानिकारक जीव-जन्तुओं को खाकर सफाई का कार्य है।

6. मोरनी अंडे कहाँ देती है ?
उत्तर-
मोरनी ज़मीन पर या झाड़ी में अंडे देती है।

7. भारत में मोर कहाँ-कहाँ पाए जाते हैं ?
उत्तर-
भारत में मोर राजस्थान, ब्रजभूमि तथा चित्रकूट के आसपास पाए जाते हैं।

II. वाक्य बनाओ

राष्ट्रीय-पक्षी, सुन्दर कलगी, रंगीन पंख, प्रिय आहार, रंग रूप, जीव-जन्तु।
उत्तर-

• राष्ट्रीय-पक्षी-मोर हमारा राष्ट्रीयपक्षी है।
• सुन्दर कलगी-मोर के सिर पर सुन्दर कलगी होती है।
• रंगीन पंख-मोर के रंगीन पंख बहुत आकर्षक होते हैं।
• प्रिय आहार-साँप और मेंढक मोर के प्रिय आहार हैं।
• रंग-रूप-मोर और मोरनी के रंग-रूप में बहुत अन्तर होता है।
• जीव-जन्तु-मोर हानिकारक जीव-जन्तु को खाकर सफ़ाई का काम करता है।

III. वाक्य पूरे करो

1. मोर के पंख …………………………. और …………………………. होते हैं।
उत्तर-
मोर के पंख लम्बे और रंगीन होते हैं।

2. बादलों के गरजने पर यह ज़ोर-ज़ोर से …………………………. लगता है।
उत्तर-
बादलों के गरजने पर यह ज़ोर-ज़ोर से कूकने लगता है।

3. …………………………. और …………………………. इसका प्रिय आहार है।
उत्तर-
साँप और मेंढक इसका प्रिय आहार है।

4. इसके पैर …………………………. होते हैं।
उत्तर-
इसके पैर भद्दे होते हैं।

5. अफ्रीका का …………………………. मोर संसार भर में प्रसिद्ध है।
उत्तर-
अफ्रीका का सफ़ेद मोर संसार भर में प्रसिद्ध है।

IV. समान अर्थ वाले शब्द लिखो

बादल = ………………………………….. |
पंख = ………………………………….. |
साँप = ………………………………….. |
घोंसला = ………………………………….. |
आकाश = ………………………………….. |
पक्षी = ………………………………….. |
पेड़ = ………………………………….. |
मेंढक = ………………………………….. |
पैंर = ………………………………….. |
उत्तर-
समानार्थक शब्द
(i) बादल = मेघ, घन।
(ii) पंख = पर, पक्ष।
(iii) साँप = भुजंग, फणिधर।
(iv) घोंसला = नीड़, बसेरा।
(v) आकाश = आसमान, गगन।
(vi) पक्षी = खग, विहग।
(vii) पेड़ = वृक्ष, विटप।
(viii) मेंढक = दादुर, जलचर।
(ix) पैर = पाँव, चरण।

V. लिंग बदलो

मोर = मोरनी।
शेर = ……………………………… |
ऊँट = ……………………………… |
सिंह = ……………………………… |
हाथी = ……………………………… |
उत्तर-
पुल्लिग स्त्रीलिंग
(i) मोर = मोरनी।
(ii) शेर = शेरनी।
(iii) ऊँट = ऊँटनी |
(iv) सिंह = सिंहनी।
(v) हाथी = हथिनी।

VI. पढ़ो, समझो और लिखो

रंग = रंगीला।
चमक = चमकीला।
ज़हर = जहरीला।
उत्तर-
उपरोक्त रंगीला, चमकीला और जहरीला विशेषण शब्द हैं।

VII. दिए गए शब्दों में से पुल्लिंग और स्त्रीलिंग शब्द छाँट कर अलग-अलग लिखो।

मोर, सिर, बन्दूक, साँप, कीड़े-मकौड़े, मोरनी, पक्षी, गर्दन, कलगी, पंख, आकाश, बादल, नदी, झील, मानव, दाने, घास-फूस, बीज, पेड़, घोंसला, झाड़ी, पैर।
उत्तर-
पुल्लिग शब्द  स्त्रीलिंग शब्द
मोर – बन्दूक
सिर – मोरनी
साँप – पक्षी
कीड़े-मकौड़े – गर्दन
पंख – कलगी
आकाश
बादल
मानव – नदी
दाने – झील
बीज
घास-फूस – झाड़ी
पेड़
पैर
घोंसला |

VIII. चित्र देखकर पाँच वाक्य लिखो

1. ………………………………………
2. ……………………………………..
3. ……………………………………..
4. ……………………………………..
5. ……………………………………..

उत्तर-
1. मोर हमारा राष्ट्रीय पक्षी है।
2. इसके पंख सुन्दर होते हैं।
3. इसके पंख लम्बे और रंगीन होते हैं।
4. मोर का प्रिय आहार साँप और मेंढक हैं।
5. इसके पैर बहुत भद्दे होते हैं।
मोर है पक्षी प्यारा-प्यारा
यही है राष्ट्रीय पक्षी हमारा।

अध्यापन निर्देश-
1. अध्यापक बच्चों को यह भी बताएँ कि श्री कृष्ण अपने माथे पर मोर पंख को मुकुट के रूप में लगाते थे।
2. मोर को मयूर, ताऊस, मुरैला आदि नामों से भी जाना जाता है।

मोर Summary & Translation in Hindi

पाठ का सार

वर्षा ऋतु में जब आकाश बादलों से ढक जाता है तो आपने खेतों में मोर को अपने पंख फैला नाचते हुए अवश्य देखा होगा। वह नाचकर अपनी खुशी प्रकट करता है। इसकी सुन्दरता को देखकर ही सन् 1963 में इसे हमारा राष्ट्रीय पक्षी घोषित किया गया। भारत के साथ-साथ म्यांमार और कांगो का राष्ट्रीय पक्षी भी मोर है। – पक्षियों में मोर सबसे सुन्दर पक्षी है। इसके सिर पर सुन्दर कलगी होती है। इसकी गर्दन चमकीली और गहरे नीले रंग की होती है इसके पंख लम्बे और रंगीन होते हैं। मोरनी की तुलना में मोर अधिक सुन्दर होता है। मोरनी का रंग भूरा होता है और उसका रंग मोर के समान चमकीला नहीं होता।

मोर को प्यास अधिक लगती है इसीलिए नदी या झील आदि के पास रहना उसे अच्छा लगता है। मेंढक और साँप, मोर का प्रिय भोजन है। जहाँ पर मोर रहता है वहाँ पर साँप नहीं होता। मोर अपना | घोंसला पेड पर नहीं बनाता। मोरनी अक्सर ज़मीन | पर या किसी झाड़ी में अंडे देती है। मोर जितना सुन्दर पक्षी है, उसके पैर उतने ही भद्दे होते हैं। भारत में मोर अधिकतर राजस्थान, उत्तर-प्रदेश के मथुरा, वृंदावन तथा चित्रकूट के इलाकों में अधिक पाया जाता है। भारत के अलावा श्रीलंका, बर्मा और अफ्रीका में भी ये काफ़ी मात्रा में पाए जाते राष्ट्रीय पक्षी होने के कारण भारत सरकार ने मोर को पकड़ने, मारने और कैद करने पर रोक लगा रखी है।

कठिन शब्दों के अर्थ

→ जगत् = संसार।
→ वर्षा-ऋतु = बरसात का मौसम।
→ आकाश = आसमान।
→ राष्ट्रीय = राष्ट्र का।
→ अपेक्षा = तुलना में।
→ कलगी = मोर के सिर की चोटी, ताज।
→ चमकीली = चमकदार।
→ क्षेत्रों = इलाकों।
→ प्रिय = प्यारा।
→ कूकना = कूजना, मधुर ध्वनि करना।
→ आहार = भोजन।
→ हानिकारक = हानि (नुकसान) पहुँचाने वाले।
→ उपयोगी = लाभकारी।
→ घोंसला = पक्षियों के रहने का स्थान।
→ मस्त = मग्न, लीन।
→ छटा = शोभा।
→ कुरूप = भद्दे ।
→ अधिकांश = अधिकतर।
→ अधिक = ज्यादा।
→ काफ़ी = बहुत अधिक।
→ संसार = जगत्, दुनिया।
→ रोक = पाबन्दी, मनाही।

Punjab State Board PSEB 3rd Class Hindi Book Solutions Chapter 2 अपना काम स्वयं करो Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 Hindi Chapter 2 अपना काम स्वयं करो

Hindi Guide for Class 3 PSEB अपना काम स्वयं करो Textbook Questions and Answers

अभ्यास के प्रश्नों के उत्तर

I. बताओ

1. चिड़िया अपने बच्चों के साथ कहाँ रहती थी ?
उत्तर-
चिड़िया अपने बच्चों के साथ गेहूँ के खेत में रहती थी।

2. गेहूँ पकने पर किसान क्या करता है ?
उत्तर-
गेहूँ पकने पर किसान उन्हें काटता है।

3. जब गेहूँ काटने कोई नहीं आया तो किसान ने क्या किया ?
उत्तर-
जब गेहूँ काटने कोई नहीं आया तो किसान ने स्वयं ही फ़सल काटने का फैसला किया।

4. चिड़िया ने क्यों सोचा कि अब उसे खेत से उड़ जाना चाहिए ?
उत्तर-
चिड़िया ने जब सुना कि किसान खुद अपने बेटे के साथ फ़सल काटने आ रहा है तो उसने सोचा कि अब फ़सल अवश्य कट जाएगी इसलिए उसने सोचा कि अब उसे खेत से उड़ जाना चाहिए।

II. पढ़ो, समझो और लिखो

मिठाई = मिठाइयाँ।
दवाई = ………………………….
सलाई = ………………………….
रजाई = ………………………….
मक्खी = ………………………….
बिल्ली = ………………………….
सब्जी = ………………………….
पत्ती = ………………………….।
उत्तर-
एकवचन    बहवचन
(i) मिठाई = मिठाइयाँ।
(ii) दवाई = दवाइयाँ।
(iii) सलाई = सलाइयाँ।
(iv) रजाई = रजाइयाँ।
(v) मक्खी = मक्खियाँ।
(vi) बिल्ली = बिल्लियाँ।
(vii) सब्जी = सब्जियाँ।
(viii) पत्ती = पत्तियाँ।

III. सही शब्द चुनकर वाक्य पूरे करो। पौधा, गेहूँ, तीन, दाना, स्वयं।

(क) गेहूँ के खेत में चिड़िया अपने ……………………….. बच्चों के साथ रहती थी।
उत्तर-
गेहूँ के खेत में चिड़िया अपने तीन बच्चों के साथ रहती थी।

(ख) उनकी माँ …………………………… लाने बाहर गई हुई थी।
उत्तर-
उनकी माँ दाना लाने बाहर गई हुई थी।

(ग) किसान अपने पड़ोसियों से ………………………….. कटवाएगा।
उत्तर-
किसान अपने पड़ोसियों से गेहूँ कटवाएगा।

(घ) किसान ने एक ………………………….. अपने बेटे को दिखाया।
उत्तर-
किसान ने एक पौधा अपने बेटे को दिखाया।

(ङ) कल हम ………………………….. गेहूँ काटेंगे।
उत्तर-
कल हम स्वयं गेहूँ काटेंगे।

IV. वाक्य बनाओ किसान, बच्चे, गेहूँ, पौधे, पड़ोसी।

(i) किसान-किसान हल चलाता है।

(ii) बच्चे-बच्चे स्कूल जाते हैं।

(iii) गेहूँ-गेहूँ की फ़सल पक गई है।

(iv) पौधे–माली पौधों को पानी देता है।

(v) पड़ोसी-राम मेरा पडोसी है।

V. वाक्यों को पढ़ो, समझो और लिखो

1. चिड़िया ने कहा
चिड़ियों ने कहा।
उत्तर-
चिड़ियों ने कहा।

2. वह अपने पड़ोसी से गेहूँ कटवाएगा।
वह अपने …………………… से गेहूँ कटवाएगा।
उत्तर-
वह अपने पड़ोसियों से गेहूँ कटवाएगा।

3. कल मैं अपने भाई को ज़रूर भेजूंगा।
कल मैं अपने …………………… को ज़रूर भेजूंगा।
उत्तर-
कल मैं अपने भाइयों को ज़रूर भेजूंगा।

4. किसान ने गेहूँ काटा।
…………………… ने गेहूँ काटा।
उत्तर-
किसानों ने गेहूँ काटा।

5. खेत में पानी लगा दो।
…………………… में पानी लगा दो।
उत्तर-
खेतों में पानी लगा दो।
निर्देश- उपरोक्त वाक्यों में बहुवचन का प्रयोग हुआ है।

VI. दिए गए शब्द संकेतों की सहायता से प्रत्येक के लिए तीन-तीन पंक्तियाँ लिखो –

1. ………………………………………
2. ……………………………………..
3. ……………………………………..

उत्तर-

1. चिड़िया और उसके तीन छोटे बच्चे एक घोंसले में हैं।
2. तीनों बच्चे छोटे हैं।
3. चिड़िया अपने बच्चों को देख रही है।

1. ………………………………………
2. ……………………………………..
3. ……………………………………..

उत्तर-

1. किसान खेतों में हल चला रहा है।
2. दो बैल हल जोत रहे हैं।
3. किसान के हाथ में डण्डा है।

VII. रेखा खींचकर समान अर्थ वाले शब्दों को मिलाओ

उत्तर-
समानार्थक शब्द
खेत → कृषि क्षेत्र।
पौधा → बूटा।
माँ → जननी।
बेटा → सुत।
किसान → काश्तकार।
चिड़िया → गौरेया।
गेहूँ → कनक।
शाम → संध्या।
भाई → भ्राता

अपना काम स्वयं करो Summary & Translation in Hindi

पाठ का सार

गेहूँ के खेत में एक चिड़िया अपने तीन छोटेछोटे बच्चों के साथ रहती थी। गेहूँ के पौधे काफ़ी बड़े थे इसलिए चिड़िया और उसके बच्चों को कोई देख नहीं सकता था। चिड़िया जब बाहर चली जाती | तो छोटे बच्चे वहीं खेलते रहते। कुछ दिन बीतने पर गेहूँ के पौधे और भी बड़े हो | गए। चिड़िया के बच्चे भी कुछ बड़े हो गए थे, लेकिन अभी भी वे उड़ नहीं सकते थे। एक दिन जब माँ चिड़िया बच्चों के लिए दाना लाने गई तो | बाहर खेलते हुए बच्चों ने देखा कि किसान और | उसका बेटा बातें करते हुए उधर ही आ रहे हैं। | उन्होंने सुना किसान अपने बेटे को कह रहा था “देखो अब गेहूँ पकने लगी है। हम अपने पड़ोसियों | से कहकर इन्हें कटवा लेंगे।” किसान की बात | सुनकर बच्चे डर गए। जब उनकी माँ चिड़िया लौट कर आई तो बच्चों ने सारी बातें उसे बताई। माँ ने सारी बात सुनकर कहा कि डरो मत उसके पड़ोसी गेहूँ काटने नहीं आएँगे। हम अभी यही रहेंगे। – तीन दिन बीत गए, लेकिन गेहूँ काटने कोई नहीं आया। अगले दिन जब चिड़िया बाहर गई तब किसान और उसका बेटा फिर खेत पर आए। किसान ने कुछ पौधों को हाथ में लेकर कहा, “पड़ोसी तो आए नहीं। इन्हें काटने के लिए मैं कल अपने भाइयों को ज़रूर भेजूंगा।”

जब शाम को चिड़िया बच्चों के लिए खाना लेकर आई तो बच्चों ने उसे सारी बात बता दी। चिड़िया ने कहा, “डरो मत, उसके भाई भी नहीं आयेंगे।” अगले दिन भी जब गेहूँ काटने कोई नहीं आया तो शाम को किसान और उसका बेटा फिर खेत पर आए। किसान ने कहा, “भाइयों ने भी हमारे गेहूँ नहीं काटे। अब कल हम स्वयं इन्हें काटेंगे।” जब चिड़िया ने बच्चों के मुँह से किसान की बात सुनी तो उसने कहा, “अब हमें यहाँ से किसी दूसरी जगह चल देना चाहिए। अब तो तुम उड़ भी सकते हो।” अगले दिन किसान और उसका बेटा स्वयं गेहूँ काटने आए, परन्तु चिड़िया और उसके बच्चे उनके आने से पहले ही उड़ गए थे।

कठिन शब्दों के अर्थ

गेहूँ = कनक।
स्वयं = अपने आप, खुद।
पड़ोसियों = पास में रहने वाले लोग।
चिल्लाना = ज़ोर-ज़ोर से बोलना/चीखना।
जरूर = अवश्य।

Punjab State Board PSEB 3rd Class Hindi Book Solutions Chapter 1 प्रभु शक्ति इतनी देना Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 Hindi Chapter 1 प्रभु शक्ति इतनी देना

Hindi Guide for Class 3 PSEB प्रभु शक्ति इतनी देना Textbook Questions and Answers

अभ्यास के प्रश्नों के उत्तर ।

I. बताओ

1. बच्चे ईश्वर से क्या प्रार्थना कर रहे हैं ?
उत्तर–
बच्चे ईश्वर से प्रार्थना करते हुए कहते हैं कि हमें इतनी शक्ति देना कि हम जीवन में सदा सत्मार्ग पर चलें, सत्धर्म करें और पाप और झूठ से दूर रहें।

2. बच्चे कौन-कौन से अच्छे काम कर सकते हैं ?
उत्तर-
सत्य के रास्ते पर चलते हुए, लोगों की सहायता करने के अच्छे काम बच्चे कर सकते हैं ।

3. सच्चाई के मार्ग पर चलते हुए किससे बचने को कह रहे हैं ?
उत्तर-
सच्चाई के मार्ग पर चलते हुए बच्चे झूठ से बचने को कह रहे हैं।

4. बच्चे दूसरों का भला कैसे कर सकते हैं ?
उत्तर-
दूसरों की मुश्किलों को आसान करके बच्चे दूसरों का भला कर सकते हैं।

5. इस कविता में कवि ने क्या प्रेरणा दी है ?
उत्तर-
इस कविता में कवि ने सत्मार्ग पर चलने की प्रेरणा दी है।

II. पंक्तियाँ पूरी करो

(i) मन पर ………………… करें हम।
उत्तर-
मन पर विजय करें हम।

(ii) सत्क र्म ……………………… करें हम।
उत्तर-
सत्कर्म नित करें हम।

(iii) हर …………………… से बचें हम।
उत्तर-
हर पाप से बचें हम।

(iv) नित …………………………… पर चलें हम |
उत्तर-
नित सत्य पर चलें हम|

(v) और ……………………….. से बचें हम।
उत्तर-
और झूठ से बचें हम।
.
III. वाक्यों में प्रयोग करो

(i) प्रभु = ………………………….
(ii) सत्क र्म = ………………………….
(iii) उपकार = ………………………….
(iv) भेदभाव = ………………………….
उत्तर-
(i) प्रभु = प्रभु सर्व शक्तिमान हैं।
(ii) सत्कर्म = मनुष्य को सदा सत्कर्म करने चाहिएं।
(iii) उपकार = सज्जन व्यक्ति सदा दूसरों पर उपकार करते हैं।
(iv) भेदभाव = हमें किसी से कोई भेदभाव नहीं करना चाहिए।

IV. ‘सत्’ जोड़कर नए शब्द बनाओ

(i) सत् + कर्म = …………………….
(ii) सत् + मार्ग = …………………….
(iii) सत् + धर्म = …………………….
(iv) सत् + य = …………………….
उत्तर-
(i) सत् + कर्म = सत्क र्म।
(ii) सत् + मार्ग = सत्मार्ग।
(iii) सत् + धर्म = सत्धर्म।
(iv) सत् + य = सत्य।

V. उल्टे अर्थ वाला शब्द मिलाओ

विजय = झूठ।
उपकार = पुण्य।
पाप = पराजय।
सत्य = अपकार।
‘उत्तर-
(i) विजय = पराजय।
(ii) उपकार = अपकार।
(iii) पाप = पुण्य।
(iv) सत्य = झूठ। |

VI. नए शब्द बनाओ

उत्तर-

संयुक्त अक्षर	नया शब्द	नया शब्द
प्रं =	प्रबल	प्रयत्न।
त्य =	नित्य	त्याग।
सं =	संबल	संहार।

VII. अच्छी सीख

सीखो अच्छी आदत जग में
ताकि लोग पहचानें।
करें तुम्हारी नित्य प्रशंसा
प्रियवर अपना मानें।

प्रभु शक्ति इतनी देना Summary & Translation in Hindi

1. प्रभु शक्ति इतनी देना, मन पर विजय करें हम। संयम से काम लेकर, जीवन में जय करें हम। प्रभु शक्ति इतनी देना ………………………. ॥
सरलार्थ-
ये पंक्तियाँ हमारी हिन्दी की पाठ्यपुस्तक में संकलित कविता ‘प्रभु शक्ति इतनी देना’ में से ली गई हैं। इन पंक्तियों में बच्चे ईश्वर से सदगणों की कामना की प्रार्थना करते हुए कहते हैं। कि हे प्रभु, तुम हमें इतनी ताकत और हिम्मत देना ताकि हम अपने मन पर विजय पा सकें अर्थात् हमारा मन हमारे वश में रहे। हम धीरज के साथ काम करते हुए जीवन के हर क्षेत्र में विजयी बनें। हे प्रभु! हमें इतनी ताकत देना कि हम अपने मन पर नियंत्रण रख सकें।

भाव-विशेष-
कवि ने प्रभु से जीवन में धैर्य और संयम की कामना की है।

2. सत्कर्म नित करें हम, हर पाप से बचें।
अब भेद-भाव सबके, मन से मिटा सकें हम।
नित सत्य पर चलें हम, और झूठ से बचें हम।
संयम से काम लेकर, जीवन में जय करें हम।
प्रभु शक्ति इतनी देना …………………………….॥
सरलार्थ-
ये पंक्तियाँ हमारी हिन्दी की पाठ्य- पुस्तक में संकलित कविता ‘प्रभु शक्ति इतनी देना’ में से ली गई हैं। इन पंक्तियों में बच्चे ईश्वर से सद्गुणों की कामना की प्रार्थना करते हुए कहते हैं कि हम सदा सत्य-कर्म ही करें अर्थात जीवन में हम सदा नेक काम ही करें। हमारे मन पर किसी भी प्रकार का भेद-भाव न हो, किसी से भी हम कोई भेद-भाव न रखें। सदा हम झूठ से बचते हुए सत्य के रास्ते पर ही चलें और जीवन में हम साहस और हिम्मत से काम लेते हुए सदा विजयी बनें। हे प्रभु ! हम सदा संयम से काम लें और अपने जीवन को अच्छी राह पर लेकर आगे बढ़ें। हमें इतनी शक्ति और ताकत देना कि हम अपने मन को अपने वश में रख सकें।

भाव-विशेष- उपरोक्त पंक्तियों में कवि ने जीवन में सत्य के पथ पर चलने और सत्कर्म करने की प्रेरणा माँगी है। |

3. सत्धर्म नित करें हम, सत्मार्ग पर चलें हम।
नित मुश्किलों का हरदम, खुद सामना करें हम।
उपकार नित करें हम, अपकार से बचें हम।
संयम से काम लेकर, जीवन में जय करें हम।
प्रभ शक्ति इतनी देना …………………………. ॥
सरलार्थ-
ये पंक्तियाँ हमारी हिन्दी की पाठ्यपुस्तक में संकलित कविता ‘प्रभु शक्ति इतनी देना’ में से ली गई हैं। इन पंक्तियों में बच्चे, ईश्वर से सदा सच्चाई के रास्ते पर चलने की प्रार्थना करते हुए कहते हैं कि हम सदा सत्य धर्म का पालन करते हुए सच के रास्ते पर चलें। जीवन के रास्ते पर आने वाली मुश्किलों का सामना हम खुद ही करें। सदा हम दूसरों का भला ही करें और किसी का बुरा न करें। जीवन में हम साहस और हिम्मत से काम लेते हुए सदा विजयी बनें। हे प्रभु ! हमें इतनी शक्ति और ताकत देना कि हम अपने मन को अपने वश में रख सकें।

भाव-विशेष-कवि ने जीवन में अच्छे कर्म, धर्म और परोपकार . जैसे गुणों के लिए ईश्वर से प्रार्थना की है।

कठिन शब्दों के अर्थ ।

→ भेदभाव = दो व्यक्तियों के साथ अलग-अलग प्रकार का व्यवहार।
→ प्रभु = ईश्वर। शक्ति = ताकत, हिम्मत। विजय = जीत।
→ संयम = धैर्य, हौसला। जय = विजय, जीत।
→ सत्कर्म = सच्चे काम, अच्छे काम। नित = सदैव।
→ पाप = बुरे काम। मिटा सकें = दूर कर सकें।
→ सत्धर्म = पुण्य के काम। सत्मार्ग = सच्चाई का रास्ता, अच्छा रास्ता।
→ हरदम = सब समय, हमेशा। खुद = अपने आप।
→ सामना = मुकाबला। उपकार = भला।
→ अपकार = बुरे काम, किसी का बुरा करना।
→ मुश्किलें = कठिनाइयाँ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 19 ਡਿਜੀਟਲ ਉਪਕਰਨ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 19 ਡਿਜੀਟਲ ਉਪਕਰਨ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਡਿਜੀਟਲ ਉਪਕਰਨ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 126

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਖ਼ਾਲੀ. ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਕੰਪਿਊਟਰ, ਡਿਜੀਟਲ, ਫਰਿੱਜ, ਸੁਖਾਲਾ, ਮਨੋਰੰਜਨ)

(ਉ) ਰੇਡੀਓ · ਸਾਡਾ ………………………………. ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਮਨੋਰੰਜਨ

(ਅ) ………………………………. ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਫਰਿੱਜ

(ਇ) ……………………………… ਕੈਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਵੀ ਪਵਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ।
ਉੱਤਰ-
ਡਿਜੀਟਲ

(ਸ) ……………………………. ਸਮਾਰਟ ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ……………………………………… ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੰਪਿਊਟਰ, ਸੁਖਾਲਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
(ਉ) ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-

• ਗੇਮ ਖੇਡਣਾਂ
• ਗਾਣੇ ਸੁਣਨਾ
• ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ।

(ਅ) ਗਰਮ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅੰਗ ਸੜ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

EVS Guide for Class 3 PSEB ਡਿਜੀਟਲ ਉਪਕਰਨ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਉਪਕਰਨ ਹਨ|
(ਉ) ਫਰਿੱਜ ‘
(ਅ) ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ
(ਈ) ਕੰਪਿਊਟਰ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ !
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ !

2. ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ , ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
(ੳ) ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ
(ਅ) ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ
(ਈ) ਗਾਣੇ ਸੁਣਨ ਲਈ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।
ਉੱਤਰ-
(ੳ) ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਫਰਿੱਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਪੈਂਸ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੱਪੜੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

(ii) ਗ਼ਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਫਰਿੱਜ ਗਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਆਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

2. ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(iv) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਫਰਿੱਜ	(ਉ) ਗਾਣੇ
2. ਐੱਸ.	(ਅ) ਠੰਡਾ
3. ਕੈਮਰਾ	(ਇ) ਫੋਟੋ
4. ਰੇਡਿਓ	(ਸ) ਗੁਰਮ

ਉੱਤਰ-

1. ਫਰਿੱਜ	(ਅ) ਠੰਡਾ
2. ਐੱਸ.	(ਸ) ਗੁਰਮ
3. ਕੈਮਰਾ	(ਇ) ਫੋਟੋ
4. ਰੇਡਿਓ	(ਉ) ਗਾਣੇ

(v) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(vi) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ ? ਕੁਝ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬਚਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਬਚਦੀ ਹੈ । ਫਰਿਜ਼, ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ, ਮੋਬਾਈਲ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨ ਹਨ ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 18 ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 18 ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 119

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਹੀ ਉੱਤਰ `ਤੇ (✓) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ੳ) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ :
ਕੰਨ
ਨੱਕ ‘
ਅੱਖਾਂ ,
ਦਿਮਾਗ
ਉੱਤਰ-
ਅੱਖਾਂ ।

(ਅ) ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ :
ਡਰੰਮ
ਸੰਦੂਕ
ਭੜੋਲੀਆਂ
ਉੱਤਰ-
ਭੜੋਲੀਆਂ ।

(ੲ) ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਲਾਲ
ਰੇਤਲੀ
ਚੀਕਣੀ
ਉੱਤਰ-
ਚੀਕਣੀ ।

(ਸ) ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਕਿਸ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਬਣੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦੇ ਹਾਂ ?
ਸਟੀਲ
ਕੱਚ
ਮਿੱਟੀ
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ ।

ਕਿਰਿਆ 1.

ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ਘਰੋਂ ਬਣਾ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪੇਜ 120

ਕਿਰਿਆ 2.

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਨੂੰ ਘੁਮਿਆਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾਉ ਅਤੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪੇਜ 121

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਘੁਮਿਆਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਕੱਚਾ ਮਾਸ ਭੁੰਨ ਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਗ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਭੜੋਲੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਘੁਮਿਆਰ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਚੱਕ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਮਿੱਟੀ, ਪਹੀਏ, ਕੱਚੀ-ਮਿੱਟੀ, ਅੱਗ, ਅਜਾਇਬ ਘਰ)

(ਉ) ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਅਸੀਂ ਬਨੇਰਿਆਂ ‘ਤੇ ………………………… ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਬਾਲਦੇ ਹਾਂ ।
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ

(ਅ) …………………………. ਅਤੇ …………………………. ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਆਦਿ ਮਾਨਵ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸੁਖਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ।
ਉੱਤਰ-
ਪਹੀਏ, ਅੱਗ

(ਇ) ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ……………………………. ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਅਜਾਇਬ ਘਰ

(ਸ) ਘੁਮਿਆਰ ……………………………. ਦੇ ਬਰਤਨ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ।

EVS Guide for Class 3 PSEB ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
(ਉ) ਚੱਕ ਦੀ ‘
(ਅ) ਪੈਨ ਦੀ
(ਈ ਕਾਗਜ ਦੀ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਚੱਕ ਦੀ

2. ਦੀਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਘਰ ਸਜਾਉਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਖਰੀਦੋਗੇ ?
(ੳ) ਲੜੀਆਂ
(ਅ) ਤੇ ਪਟਾਖੇ
(ਈ) ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ
(ਸ) ਮਠਿਆਈ ।
ਉੱਤਰ-
(ੳ) ਲੜੀਆਂ

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਪ੍ਰਵੀਨ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਏ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਘੁਮਿਆਰ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ।

(iii) ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ :

1. ਘੁਮਿਆਰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ………… ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਚੱਕ,

2. ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ……. ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਰਤੇ | ਜਾਂਦੇ ਸਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ ।

(iv) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਰਤਨ	(ਉ) ਅਜਾਇਬ ਘਰ
2. ਖੁਦਾਈ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਵਸਤਾ	(ਅ) ਘੜਾ

ਉੱਤਰ-

1. ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਰਤਨ	(ਅ) ਘੜਾ
2. ਖੁਦਾਈ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਵਸਤਾ	(ਉ) ਅਜਾਇਬ ਘਰ

(v) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(vi) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਗੁੰਨ ਕੇ ਚੱਕ ਤੇ ਘੁਮਾਇਆ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਰਤਨ ਦਾ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਬਰਤਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 17 ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਾਕ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 17 ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਾਕ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਾਕ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 111

ਕਿਰਿਆ-ਤਸਵੀਰਾਂ ਪਹਿਚਾਣੋ ਅਤੇ ਲਿਖੋ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਪਹਿਨਿਆ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ-
1. ਪਗੜੀ
2. ਬੁੱਕਲ (ਚਾਦਰ)
3. ਦੁਪੱਟਾ ।

ਕਿਰਿਆ-ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਿਚਾਣੋ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ-
1. ਲੂੰਗੀ
2. ਧੋਤੀ।

ਪੇਜ 112

ਕਿਰਿਆ 1.

ਕਾਗਜ਼ ‘ਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਹਿ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਨਮੂਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪੇਜ 113-114

ਕਿਰਿਆ 2.

ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦੋਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਪਸੰਦ ਰੰਗ ਭਰੋ, ਫਿਰ ਤੀਸਰੇ ਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਰੰਗ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਰੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਭਰੋ ।

ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਹੀ ਉੱਤਰ ‘ਤੇ (✓) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਪੱਗ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਸਿਰ
ਹੱਥ
ਗਰਦਨ
ਮੋਢਾ
ਉੱਤਰ-
ਸਿਰ ।

(ਅ) ਫ਼ਰਾਕ ਕੌਣ ਪਹਿਣਦਾ ਹੈ ?
ਮਰਦ
ਔਰਤ
ਲੜਕਾ
ਲੜਕੀ
ਉੱਤਰ-
ਲੜਕੀ ।

(ਇ) ਭਰਾ ਦੇ ਰੱਖੜੀ ਕੌਣ ਬੰਦਾ ਹੈ ?
ਮੰਮੀ
ਭੂਆ
ਭੈਣ
ਚਾਚੀ
ਉੱਤਰ-
ਭੈਣ ।

(ਸ) ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਕੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ?
ਤੋਹਫ਼ਾ
ਇਨਾਮ
ਚੀਜ਼
ਉਧਾਰ
ਉੱਤਰ –
ਤੋਹਫ਼ਾ ।

ਪੇਜ 116

ਕਿਰਿਆ 3.
ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ।

1. ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਰੰਗ ਲਵੋ ਜਾਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ।
2. ਆਲੂ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਟ ਲਵੋ । ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ।
3. ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਉੱਪਰ ਆਲੂ ਦੇ ਠੱਪੇ ਅਤੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ ।

4. ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੰਡੀ, ਪਹਾੜੀ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਮਦਦ ਵੀ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪੇਜ 117

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.

ਮਿਲਾਨ ਕਰੋ :

(ਉ)	(ਅ)
1. ਰੱਖੜੀ	(ਉ) ਲਾਲ’.
2. ਪੱਗ	(ਅ) ਔਰਤ
3. ਸਾੜੀ	(ਇ) ਕੱਪੜਾ ਰੰਗਣਾ
4. ਲਲਾਰੀ	(ਸ) ਮਠਿਆਈ
5. ਲੱਡੂ	(ਹ) ਗੁੱਟ
6. ਰੰਗ	(ਕ) ਸਿਰ

ਉੱਤਰ-

(ਉ)	(ਅ)
1. ਰੱਖੜੀ	(ਹ) ਗੁੱਟ
2. ਪੱਗ	(ਕ) ਸਿਰ
3. ਸਾੜੀ	(ਅ) ਔਰਤ
4. ਲਲਾਰੀ	(ਇ) ਕੱਪੜਾ ਰੰਗਣਾ
5. ਲੱਡੂ	(ਸ) ਮਠਿਆਈ
6. ਰੰਗ	(ਉ) ਲਾਲ’.

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ (ਨਿੰਮ, ਭੱਦੇ, ਲਲਾਰੀ, ਰੱਖੜੀ, ਨਮੂਨੇ)

(ਉ) ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਗੁੱਟ ‘ਤੇ …………………………………. ਬੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਰੱਖੜੀ

(ਅ) ……………………………………………… ਕੱਪੜਾ ਰੰਗਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਲਲਾਰੀ

(ਈ) ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਉੱਪਰ ……………………….. ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਮੂਨੇ

(ਸ) ਰੰਗ ਉਤਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜੇ ………………………………….. ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਭੱਦੇ

(ਹ) ………………………………… ਦੇ ਪੱਤੇ ਸੁਕਾ ਕੇ ਟਰੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਿੰਮ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਕੱਪੜੇ ਰੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ਰੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਹਣੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਰੰਗ ਉਤਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੰਗ ਉਤਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜੇ ਭੱਦੇ ਦਿਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਠੱਪਾ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਠੱਪਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

EVS Guide for Class 3 PSEB ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਫ਼ਰਾਕ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਕੱਪੜੇ ਜੋ ਅਣਸੀਤੇ ਹੀ ਪਹਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
(ਉ) ਪੱਗ
(ਅ) ਚੁੰਨੀ
(ਇ) ਧੋਤੀ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।

2. ਲਲਾਰੀ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(ੳ) ਕੱਪੜੇ ਰੰਗਦਾ ਹੈ
(ਅ) ਤੇ ਡਾਕਟਰ
(ਇ) ਸਿਪਾਹੀ
(ਸ) ਫੌਜੀ ।
ਉੱਤਰ-
(ੳ) ਕੱਪੜੇ ਰੰਗਦਾ ਹੈ

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਨਮੂਨੇ ਛਾਪਣ ਲਈ ਕੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੇ ਠੱਪੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕਿਸੇ ਅਣਸੀਤੇ ਪਾਉਣ ਯੋਗ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਾੜੀ ।

(iii) ਗਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਧੋਤੀ ਅਣਸੀਤਾ ਕੱਪੜਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

2. ਲਲਾਰੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(iv) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(v) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੋਈ ਚਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਣਸੀਤੇ ਹੀ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ।
ਉੱਤਰ-
ਧੋਤੀ, ਚਾਦਰਾ, ਚੁੰਨੀ, ਸ਼ਾਲ, ਲੋਈ, ਸਾੜੀ, ਪਗੜੀ ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 16 ਪੰਖੁੜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 16 ਪੰਖੁੜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪੰਖੁੜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 104

ਕਿਰਿਆ 1.

ਬੱਚਿਓ ! ਡਾਕੀਏ ਕੋਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰੋ ?

ਉੱਤਰ-
1. ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਪੱਤਰ
2. ਪੋਸਟ ਕਾਰਡ
3. ਪਾਰਸਲ
4, ਰਜਿਸਟਰਡ ਪੱਤਰ ।

ਪੇਜ 105-106

ਕਿਰਿਆ 2.

ਹੇਠ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੋ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ-
1. ਟੀ.ਵੀ.
2. ਉਪਿ
3. ਕੰਪਿਊਟਰ ।

ਕਿਰਿਆ-ਹੇਠਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਾਧਨ ਦਾ ਨਾਂ ਭਰੋ ।
(ੳ) ਮੈਨੂੰ …………………………………….. ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਕਿ ਚਿੱਠੀ ਦੁਆਰਾ ਸੀਮਿਤ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਉੱਤਰ-
ਟੈਲੀਫੋਨ ।

(ਅ) ਮੈਨੂੰ …………………………………… ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਜਦੋਂ ਚਾਹੋ-ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਮੈਂ ਲਿਖਤੀ ਚਿੱਠੀ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ । ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਜਾਂ ਪੈਂਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

ਉੱਤਰ-ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ।

(ਈ) ਮੈਨੂੰ ……………………………. ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

ਉੱਤਰ-
ਫੈਕਸ ਮਸ਼ੀਨ ।

(ਸ) ਮੈਂ ……………………………… ਹਾਂ । ਮੈਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਜਾਂ ਪੈਂਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਨੇਹੇ ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਇਲੈੱਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਈਮੇਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੈਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਉੱਤਰ-ਈ-ਮੇਲ ।

(ਹ) ਮੈਂ ……………………………………… ਹਾਂ । ਮੇਰੀ ਵਰਤੋਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ |

ਉੱਤਰ-
ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ (ਤਾਰ) ।

ਪੇਜ 108

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਫੈਕਸ, ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ (ਤਾਰ), ਦੂਤ, ਖ਼ਤਰਨਾਕ)

(ਉ) ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ | ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ………………………….. ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਦੂਤ

(ਅ) ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ………………………………. ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਮਾੜੀ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।
ਉੱਤਰ-
ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ (ਤਾਰ)

(ਈ) …………………………….. ਰਾਹੀਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਫੈਕਸ

(ਸ) ਸਕੂਟਰ, ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਜਾਂ ਕਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ……………………………. ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਖ਼ਤਰਨਾਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਸਹੀ (✓ ) ਜਾਂ ਗਲਤ (✗) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਨੂੰ ਜ਼ੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਅ) ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਈ) ਡਾਕੀਆ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਲੋਕ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿਉ ।
ਉੱਤਰ-
ਰੇਡੀਓ, ਅਖ਼ਬਾਰ, ਰਸਾਲੇ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਈ-ਮੇਲ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਇਪ ਕਰਕੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਮੋਬਾਇਲ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪੇਜ 109

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੂਰ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਸਾਡੇ ਘਰ ਚਿੱਠੀ ਕੋਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ?
(ਉ) ਡਾਕਟਰ
(ਅ) ਡਾਕੀਆ
(ੲ) ਪੁਲੀਸ
(ਸ) ਕਿਸਾਨ ।
ਉੱਤਰ-
(ਅ) ਡਾਕੀਆ

2. ਸੰਚਾਰ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
(ਉ) ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣਾ
(ਅ) ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ
(ੲ) ਉ ਅਤੇ ਅ
(ਸ) ਸਕੂਟਰ!
ਉੱਤਰ-
(ੲ) ਉ ਅਤੇ ਅ

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦਾ ਕੀ ਤਰੀਕਾ ਸੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਫੈਕਸ ਰਾਹੀਂ ।

(iii) ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ :

1. ………………………………… ਸਾਡੇ ਘਰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਡਾਕੀਏ

2. ……………………………………. ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਤਾਰ ।

(iv) ਗ਼ਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

2. ਫੈਕਸ ਨਾਲ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ | ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(v) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣਾ	(ਉ) ਚਿੱਠੀ
2. ‘ ਲਿਖ ਕੇ ਸੁਨੇਹਾ	(ਅ) ਡਾਕੀਆ ਭੇਜਣਾ
3. ਚਿੱਠੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ	(ੲ) ਈਮੇਲ

ਉੱਤਰ-

1. ਕੰਪਿਊਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣਾ	(ੲ) ਈਮੇਲ
2. ‘ ਲਿਖ ਕੇ ਸੁਨੇਹਾ	(ਉ) ਚਿੱਠੀ
3. ਚਿੱਠੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ	(ਅ) ਡਾਕੀਆ ਭੇਜਣਾ

(vi) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਕੰਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-

1. ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।
2. ਫੋਟੋਆਂ ਵੀ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ।
3. ਕੋਈ ਪੱਤਰ ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿਚ ਕੇ ਵੀ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।
4. ਵੀਡੀਓ ਕਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 15 ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੂਰ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 15 ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੂਰ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੂਰ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 94
ਕਿਰਿਆ-ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਧਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਆਓ ਆਪਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੀਏ ।

ਉੱਤਰ –
1. ਟਰੈਕਟਰ
2. ਬੈਲਗੱਡੀ
3. ਨਾਵ/ਕਿਸ਼ਤੀ
4. ਸਾਇਕਲ
5. ਬੱਸ
6. ਰੇਲ-ਗੱਡੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ. ਜਾਂ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਜਦ ਉਹ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਟਾਂਗਾ, ਸਾਇਕਲ, ਬੱਸ, ਟਰੱਕ ਆਦਿ ।

ਪੇਜ 95

ਕਿਰਿਆ 1.

ਪੁਰਾਣੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਜਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਇੱਥੇ ਚਿਪਕਾਓ ਅਤੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ, ਆਪਣੀ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕਾਓ ।

ਪੇਜ 99

ਕਿਰਿਆ-ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੱਝ ਦੇਖਿਆ ਉਹ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੇ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਉਹ ਵੀ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ –

ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸਥਾਨ	ਜਾਣ ਲਈ ਸਾਧਨ
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ	ਆਟੋ ਰਿਕਸ਼ਾ
ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼	ਪੈਦਲ
ਟਾਊਨ ਹਾਲ	ਟਾਂਗਾ
ਸ੍ਰੀ ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ	ਡਬਲ ਡੈਕਰ ਬੱਸ

ਕਿਰਿਆ 1.

ਬੱਚਿਓ ! ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਨਾਨੀ, ਭੂਆ ਜਾਂ ਮਾਸੀ ਕੋਲ ਗਏ ਹੋਵੋਗੇ । ਉੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਜਗਾ ਵੇਖੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਾਧਨ ਰਾਹੀਂ ਗਏ ਉਹ ਵੀ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ |

ਪੇਜ 101

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਰੇਲ-ਗੱਡੀ, ਝੰਡਾ, ਸ਼ਹੀਦਾਂ, ਵੀਲ ਚੇਅਰ)

(ਉ) ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ……………………………………. ਦਾ ਖਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਵੀਲ ਚੇਅਰ

(ਅ) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਵਾਇਆ ਮੋਹਾਲੀ) ……………………………… ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਰੇਲ-ਗੱਡੀ

(ੲ) ਅਟਾਰੀ ਬਾਰਡਰ ‘ਤੇ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ……………………………………… ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਝੰਡਾ

(ਸ) ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ……………………………………… ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼, ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ, ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੈਨੋਰਮਾ ॥

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਰਿਕਸ਼ੇ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਾਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੈਦਲ ਚਲਦੇ ਸਮੇਂ ਅਮਨ ਨੇ ਕੀ ਕੁੱਝ ਵੇਖਿਆ ?
ਉੱਤਰ-
ਅਮੰਨ ਨੇ ਡਾ: ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੁੱਤ ਦੇਖੇ । ਉਸ ਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਕਰੀਨ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਦੇਖੀ ਜਿਸ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੇ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਪੇਜ 102

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਹੇਠਾਂ ਕੁੱਝ ਚਿੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਰੰਗ ਭਰੋ

ਉੱਤਰ-
1. ਟਾਂਗਾ
2. ਊਠ
3. ਹਾਥੀ
4. ਪਾਲਕੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਬੁਝਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਝੋ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਨ ਕਰੋ-

(ਉ) ਛੱਕ-ਛੱਕ ਦਾ ਰਾਗ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਮਟਕ ਮਟਕ ਇਹ ਤੁਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ।

(ਅ) ਉੱਚੇ ਅਸਮਾਨੀ ਉੱਡਦਾ ਜਾਵੇ, ਝੱਟ ਪਹੁੰਚਾਵੇ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਵੇ ।

() ਇਹ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਵਾਰੀ, ਘੱਟ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੂਰ ਬਿਮਾਰੀ ।

ਉੱਤਰ-
1. (ਇ) ਸਾਇਕਲ
2. ਜਹਾਜ਼
3. (ੳ) ਰੇਲ ਗੱਡੀ ।

ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

EVS Guide for Class 3 PSEB ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੂਰ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ?
(ਉ) ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
(ਅ) ਦਿੱਲੀ
(ੲ) ਜਲੰਧਰ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਗਲਤ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ

2. ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਬਠਿੰਡੇ ਤੋਂ ਸ਼ਿਮਲੇ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਹੜੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਾਂਗੇ ?
(ਉ) ਰਿਕਸ਼ਾ
(ਅ) ਰੇਲ ਗੱਡੀ
(ਇ) ਦੋਵੇਂ
(ਸ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ਅ) ਰੇਲ ਗੱਡੀ

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਮੋਹਾਲੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਲਗਭਗ 240 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਅਮਨ ਤੇ ਸਾਥੀ ਕਿਹੜੀ ਬਸ ਵਿਚ ਦੁਰਗਿਆਨਾ ਮੰਦਿਰ ਗਏ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਪੈਸ਼ਲ ਟੂਰਿਸਟ ਬਸ ਡਬਲ ਡੈਕਰ ਵਿੱਚ ।

(ii) ਗਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਅਮਨ ਦੀ ਕਲਾਸ ਲੁਧਿਆਣੇ ਗਈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

2. ਬਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਾਰੇ ਅਟਾਰੀ ਬਾਰਡਰ ਤੇ ਗਏ ।
ਉੱਤਰ-
✓

3. ਲੰਗਰ ਘਰ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲੰਗਰ ਛੱਕਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(iv) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਅਮਨ	(ੳ) ਮੈਡਮ
2. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ‘	(ਈ) ਦੋਸਤ
3. ਰਿਸ਼ਮਾ	(ਅ) ਬਿਮਾਰ

ਉੱਤਰ-

1. ਅਮਨ	(ਅ) ਦੋਸਤ
2. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ‘	(ਈ) ਬਿਮਾਰ
3. ਰਿਸ਼ਮਾ	(ੳ) ਮੈਡਮ

(v) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੋਈ ਇੱਕ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-

1. ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
2. ਹੈਲਮਟ ਪਾ ਕੇ ਸਕੂਟਰ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
3. ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 14 ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਤ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 14 ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਤ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਤ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 86-87

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਧਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਪਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਧਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਪਾਣੀ ਟਿਊਬਵੈੱਲ ਰਾਹੀਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੋਮਾ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੋਮਾ ਵਰਖਾ ਹੈ ।

ਪੇਜ 88

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਦਰਿਆ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ।

ਪੇਜ 90

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੂ-ਜਲ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲਗਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਪੇਜ 91-92

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਵਾਟਰ-ਵਰਕਸ, ਮੱਛੀਆਂ, ਵਰਖਾ, ਸਮੁੰਦਰ, ਸੱਤ) ,

(ਉ) ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੋਤ …………………………… ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਵਰਖਾ

(ਅ) ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ……………………….. ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਵਾਟਰ-ਵਰਕਸ

(ਇ) ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਿੱਚ ……………………………………. ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਸੱਤ

(ਸ) ਦਰਿਆ ਆਖਿਰ ਰਿਆ ਆਖਿਰ ……………………………. ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਮੁੰਦਰ

(ਹ) ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ……………………………… ਵੀ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਮੱਛੀਆਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਸਹੀ (✓) ਜਾਂ ਗਲਤ (✗) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਅ) ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਇ) ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਸ) ਭੂ-ਜਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਕਰਨੀ
ਉੱਤਰ-
✓

(ਹ) ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ’ਤੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.

ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਅੱਗੇ (✓) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਕਾਲੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਕਾਲੇ ਰੋੜ, ……………………………… ਵਰਸਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰੋ-ਜ਼ੋਰ ।
ਫੁੱਲ
ਮੀਂਹ
ਬਰਫ਼
ਉੱਤਰ-
ਮੀਂਹ ।

(ਅ) ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਰੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ?
ਲਾਲ ਪੀਲਾ ,
ਗੁਲਾਬੀ
ਉੱਤਰ-
ਗੁਲਾਬੀ ।.

(ਇ) ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਨਦੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
ਗੰਗਾ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ‘
ਨਰਮਦਾ
ਉੱਤਰ-
ਗੰਗਾ ।

(ਸ) ਧਰਤੀ ਹੇਠਾਂ ਪਾਣੀ ਜਮਾਂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਲਗਦੇ ਹਨ ?
10 ਸਾਲ
100 ਸਾਲ
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ
ਉੱਤਰ-
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ॥

(ਹ) ਕਿਹੜਾ ਦਰਿਆ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ?
ਜਮੁਨਾ
ਰਾਵੀ .
ਬਿਆਸ
ਉੱਤਰ-
ਜਮੁਨਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਸਹੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਭਰੋ-

ਉੱਤਰ-

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਤ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ ।
(ਉ) ਵਰਖਾ
(ਈ) ਨਲਕਾ
(ਅ) ਨਦੀ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।

2. ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਦੇਖਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ ? .
(ੳ) ਸੂਰਜ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ
(ਅ) ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ
(ਇ) ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ
(ਸ) ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ।
ਉੱਤਰ-
(ਅ) ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਟੂਟੀ ਖੁਲ੍ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ
ਉੱਤਰ-
ਨਹੀਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਗੰਗਾ, ਜਮੁਨਾ, ਸਤਲੁਜ, ਵਿਆਸ ॥

(iii) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਵਰਖਾ	(ਉ) ਨਦੀ
2. ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੋਮਾ	(ਅ) ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼
3. ਪਾਣੀ.	(ਇ) ਛੱਤਰੀ ॥

ਉੱਤਰ-

1. ਵਰਖਾ	(ਇ) ਛੱਤਰੀ
2. ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੋਮਾ	(ਉ) ਨਦੀ
3. ਪਾਣੀ.	(ਅ) ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼

(iv) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(v) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਨਦੀ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਪਿਘਲਿਆ ਪਾਣੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਲ ਨੂੰ ਵੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਦੀ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 13 ਪਾਣੀ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 13 ਪਾਣੀ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪਾਣੀ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 82

ਕਿਰਿਆ 1.

ਨੋਟ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿੰਨੇ ਗਲਾਸ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਕਿਰਿਆ 2.

ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾ ਬੱਚਿਓ ! ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ?

ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ :

ਪੇਜ 83-84

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਪਿਆਸ, ਪਾਣੀ, ਜੀਵਨ, ਜਿਊਂਦੇ, ਬਿਜਲੀ)

(ੳ) ਪਾਣੀ ਹੀ …………………………… ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਜੀਵਨ

(ਅ) ਪਾਣੀ ਹੀ ਸਾਡੀ ……………………………. ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਪਿਆਸ

(ੲ) ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ …………………………….. ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ।
ਉੱਤਰ-
ਜਿਊਂਦੇ

(ਸ) ਪਾਣੀ ਤੋਂ ………………………………… ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਬਿਜਲੀ

(ਹ) ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਭਾਗ …………………………………… ਹੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਪਾਣੀ ॥

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਅੱਗੇ ( ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ ):

(ਉ) ਪਿਆਸ ਲੱਗਣ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਪੀਦੇ ਹਾਂ?
ਦੁੱਧ
ਚਾਹ,
ਪਾਣੀ
ਉੱਤਰ-
ਪਾਣੀ ।

(ਅ) ਪੌਦੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਪਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਚੂਸਦੇ ਹਨ ?
ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ
ਪੱਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ
ਟਾਹਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ
ਉੱਤਰ-
ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ।

(ਇ) ਟਿਊਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ
ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ
ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ
ਉੱਤਰ-
ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ।

(ਸ) ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਕਾਰਖਾਨੇ
ਡੈਮ
ਬਿਜਲੀ-ਘਰ
ਉੱਤਰ-
ਡੈਮ ॥

(ਹ) ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਸਨੂੰ ਹੈ ?
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ
ਧੁ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨੂੰ
ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ
ਉੱਤਰ-
ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਸਹੀ (✓) ਜਾਂ ਗਲਤ (✗) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਅ) ਜੰਗਲੀ-ਜਾਨਵਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਰਹਿ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਇ) ਪਾਣੀ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

ਪੇਜ 85

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਪੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਛੱਪੜ ਜਾਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਮੱਝਾਂ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ
ਉੱਤਰ-
ਕਈ-ਕਈ ਬਾਲਟੀਆਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ।

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪਾਣੀ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਿਸ ਨੇ ਮੰਗੀ ? .
(ਉ) ਸੁਰਿੰਦਰ
(ਅ) ਮੋਹਣ
(ਇ) ਟੀਨਾ
(ਸ) ਰਜਨੀ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਸੁਰਿੰਦਰ

2. ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੈ ?
(ਉ) ਮਨੁੱਖ
(ਅ) ਪੌਦਾ
(ਇ) ਗਾਂ
(ਸ) ਕੁਰਸੀ ॥
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਕੁਰਸੀ ॥

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਲਿਖੋ।
ਉੱਤਰ-
ਨਹਾਉਣਾ, ਕਪੜੇ ਧੋਣਾ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੂਲ-ਆਧਾਰ ॥

(iii) ਗਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

2.ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(iv) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਗਾਂ	(ਉ) ਕਟੋਰੀ ਪਾਣੀ
2. ਬਿੱਲੀ	(ੲ) ਪਾਣੀ
3. ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ	(ਅ) ਬਾਲਟੀ ਪਾਣੀ

ਉੱਤਰ-

1. ਗਾਂ	(ੲ) ਪਾਣੀ
2. ਬਿੱਲੀ	(ਉ) ਕਟੋਰੀ ਪਾਣੀ
3. ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ	(ਅ) ਬਾਲਟੀ ਪਾਣੀ

(v) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(vi) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ? ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-

1. ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
2. ਪਾਣੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਸਿੰਜਾਈ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
3. ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਵੀ ਹਾਂ ।
4. ਸਬਜ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।