Bhagya

Punjab State Board PSEB 8th Class Home Science Book Solutions Chapter 1 ਨਿੱਜੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 8 Home Science Chapter 1 ਨਿੱਜੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ

Home Science Guide for Class 8 PSEB ਨਿੱਜੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ Textbook Questions and Answers

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ
ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਅਤੇ ਚਿਕਨਾਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਜਾਂ
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਲਾਭ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-

1. ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ।
2. ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਸਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਖਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਸ ਪਤਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਜਲਦੀ ਪਚਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘਾਟ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਕਲੋਰੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪਸ਼ਨ 5.
ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂ ਘੱਟ ਖਾਣ ਦੇ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਜੇਕਰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮਿਹਦੇ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਉਬਾਲ ਜਿਹਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੈਸ ਬਣਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੁੱਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿਹਦੇ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਗੁਰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਖ਼ਰਾਬੀ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਉ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਤੰਤੂਆਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਚਰਬੀ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਮੀ ਮੋਟਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕਰ ਆਉਣ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਜੇਕਰ ਦੇਰ ਤਕ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਭਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਘੱਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤਪਦਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਬੱਚੇ ਜੇਕਰ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤਾਂ ਬੁੱਧੂ (Dull) ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਕਰੀਮ ਅਤੇ ਤੇਲ ਕਿਉਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੇਲ-ਰੋਜ਼ – ਰੋਜ਼ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਸਾਡੀ ਚਮੜੀ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਤਹਿ ਦੇ ਤੰਤੂ ਵੀ ਝੜ ਕੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਸੈੱਲ: ਸਿਕਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਿਰ ਵਿਚ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ | ਪਤਝੜ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਲਚਕਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਏ । ਸਿਰ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਤੇਲ ਸਿਰਫ਼ ਮਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਝੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੀਆਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਉਤੇਜਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ । ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਮੁਲਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

ਕਰੀਮ – ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੀਮਾਂ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ । ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਫਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਥੰਧੀ ਕਰੀਮ ਲਗਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰੀਮਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਕਿੱਲ, ਛਾਈਆਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਨਿਖਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਮੱਖਣ, ਗਲਿਸਰੀਨ ਜਾਂ ਗਲਿਸਰੀਨ ਵਿਚ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਲਦੀਆਂ ਸਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਚਿਹਰਾ ਮੁਲਾਇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਟੈਲਕਮ ਪਾਊਡਰ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਟੈਲਕਮ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਹਨ-

1. ਟੈਲਕਮ ਪਾਊਡਰ ਪਸੀਨੇ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।
2. ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬਦਬੂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।
3. ਟੈਲਕਮ ਪਾਊਡਰ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਦਾ ਧੱਬਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ।
4. ਇਸ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕੱਪੜੇ ਕਿਉਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

1. ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ !
2. ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮੱਛਰ, ਕੀਟ ਆਦਿ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
3. ਡਿਗਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਚੋਟ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵੇਲੇ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ-

1. ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਠੀਕ ਰਹਿ ਸਕੇ ।
2. ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਹਲਕੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਫਿੱਕੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।
3. ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਗੁੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣਾ ਲਾਭਵੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।
4. ਹੇਠਲੇ ਕੱਪੜੇ ਜਿਹੜੇ ਜਿਸਮ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਦਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।
5. ਗਿੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ।
6. ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਬੂਟ ਅਤੇ ਜੁਰਾਬਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਬੂਟ ਅਤੇ ਜੁਰਾਬਾਂ ਨਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਤੰਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਕੀ-ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੰਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ-

1. ਤੰਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ।
2. ਤੰਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਠਣਾ, ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
3. ਪੇਟੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਸ ਕੇ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਅਤੇ ਲਚਕਦਾਰ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ।
4. ਤੰਗ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਨਿਸ਼ਾਸਤੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਿਸ਼ਾਸਤੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀਜਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ?
ਜਾਂ
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸਰੋਤ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀਜਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵਿਚ ਅੰਤਰ

(i) ਅਨਾਜ-ਕਣਕ, ਜੁਆਰ, ਬਾਜਰਾ, ਚੌਲ, ਮੱਕੀ, ਰਾਂਗੀ, ਜਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |	(i) ਜੰਤੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਆਂਡਾ, ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਕਲੇਜੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
(ii) ਦਾਲਾਂ-ਅਰਹਰ, ਮੂੰਗੀ, ਮਸਰ, ਮੋਠ, ਸੋਇਆਬੀਨ ਅਤੇ ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ, ਚਪਟੀ ਸੇਮ, ਸੁੱਕੇ ਮਟਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।	(ii) ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਗਾਂ, ਮੱਝ, ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਸੁੱਕਾ ਦੁੱਧ, ਪਨੀਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14
ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤੰਤੂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ ?
ਜਾਂ
ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪੋਸ਼ਣ ਤੱਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤੰਤੂ ਬਜਾਉਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੱਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦਾਲਾਂ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਫਲੀਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮੀਟ, ਅੰਡਾ, ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਆਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੂਰਨ ਆਹਾਰ ਅਜਿਹੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-

1. ਦੁੱਧ,
2. ਅੰਡਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਤੇਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੇਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਲਾਭ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਹੇਠਲੀਆਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੇਲ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਮੁਲਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17.
ਚਮੜੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਦੀਆਂ ਤੇਲ ਰੀਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਮੜੀ ਹੇਠਲੀਆਂ ਤੇਲ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18.
ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਅਤੇ ਵੈਨਜ਼ਿੰਗ ਕਰੀਮ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿੰਗ ਕਰੀਮ ਵਿਚ ਅੰਤਰ-

ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ	ਵੈਸ਼ਿੰਗ ਕਰੀਮ
(i) ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।	(i) ਵੈਸ਼ਿੰਗ ਕਰੀਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
(ii) ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਵਿਚ ਚਿਕਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |	(ii) ਵੈਨਿਸ਼ਿੰਗ ਕਰੀਮ ਵਿਚ ਚਿਕਨਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 19.
ਠੀਕ ਢੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਠੀਕ ਢੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਮਹੱਤਵ ਹੈ-

1. ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
2. ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
3. ਠੀਕ ਢੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 20.
ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਬੂਟ ਨਾਪ ਦੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਬੂਟ ਨਾ ਤੰਗ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ , ਸਗੋਂ ਨਾਪ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਤੰਗ ਬੂਟਾਂ ਵਿਚ ਪੈਰ ਘੁੱਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਛਾਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁੱਲੇ ਬਟ ਵਿਚ ਵੀ ਪੈਰ ਹਿਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਬੂਟ ਨਾਪ ਦੇ ਹੀ ਖਰੀਦਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 21.
ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਤੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਸੋਮਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੱਤ 6 ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-

1. ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ
2. ਚਿਕਨਾਈ
3. ਪ੍ਰੋਟੀਨ
4. ਪਾਣੀ
5. ਖਣਿਜ ਲੂਣ
6. ਵਿਟਾਮਿਨ ।

ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸੋਮੇ-

• ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਦੇ ਸੋਮੇ – ਚੌਲ, ਆਟਾ, ਆਲੂ, ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ, ਕੇਲਾ, ਗੁੜ, ਖੰਡ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਫਲ ॥
• ਚਿਕਨਾਈ ਦੇ ਸੋਮੇ – ਦੁੱਧ, ਘਿਓ, ਮੱਖਣ, ਤੇਲ, ਤੇਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਘਿਓ ।
• ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਸੋਮੇ – ਬਨਸਪਤੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ-ਸੋਇਆਬੀਨ; ਰਾਜਮਾਂਹ, ਛੋਲੇ, ਦਾਲਾਂ, ਮਟਰ, ਫਲੀਆਂ ਤੋਂ ।
  ਪਸ਼ੁ ਪ੍ਰੋਟੀਨ – ਆਂਡਾ, ਦੁੱਧ, ਮੀਟ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਮੁਰਗੇ ਆਦਿ ।
• ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੋਮੇ – ਭੋਜਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪੀਂਦੇ ਹਾਂ ।
• ਖਣਿਜ ਲੂਣ ਦੇ ਸੋਮੇ-ਦੁੱਧ, ਕਲੇਜੀ, ਆਂਡੇ, ਹਰੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਫਲ ਆਦਿ ।
• ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੇ ਸੋਮੇ – ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਆਂਡੇ ਦਾ ਪੀਲਾ ਭਾਗ, ਮੱਛੀ ਦੇ ਤੇਲ, ਮੱਛੀ, ਘਿਓ, ਮੱਖਣ, ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਟਮਾਟਰ, ਗਾਜਰ, ਪੱਕਿਆ ਪਪੀਤਾ, ਅੰਬ, ਕੱਦੂ, ਸੰਤਰਾ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 22.
ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ-

1. ਭੋਜਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰੇ ।
2. ਭੋਜਨ ਬਾਸੀ, ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
3. ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
4. ਭੋਜਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
5. ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਹਦੇ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।
6. ਖਾਣੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਸ ਪਤਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਜਲਦੀ ਪਚਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ |
7. ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਬਾ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 23.
ਸਾਬਣ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇਲ ਨਿਕਲ ਕੇ ਚਮੜੀ ‘ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਉੱਪਰਲੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਤੰਤੂ ਵੀ ਟੁੱਟਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਤੇਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿਪਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰ ਵੀ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਪਸੀਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਾ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿਪਕੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪਲਣਗੇ । ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ।

ਪਰ ਸਾਬਣ ਮਲਣ ਨਾਲ ਚਿਕਨਾਈ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੁਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਲ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਸਾਬਣ ਮਲਣ ਨਾਲ ਥੋੜੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਉਤੇਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਸਾਬਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 24.
ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਕਿੰਨੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ? ਵਰਣਨ ਕਰੋ ।
ਜਾਂ
ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ-ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? ਵਰਣਨ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-

1. ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ
2. ਲਿਨਨ
3. ਰੇਸ਼ਮ
4. ਉੱਨ
5. ਟੈਰਾਲੀਨ, ਨਾਈਲੋਨ ਆਦਿ ।

1. ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ – ਇਹ ਕਪਾਹ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸੁਚਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਚੁਸਦੇ । ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਵਧੇਰੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਹੇਠਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

2. ਲਿਨਨ – ਇਹ ਵੀ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਇਹ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲੋਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਛੂਹਣ ਵਿਚ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁਤੀ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਧੋਣ ਵਿਚ ਸੂਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

3. ਰੇਸ਼ਮ – ਇਹ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਗਰਮੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੂਚਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਚੁਸਦੀ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।ਸਿਲਕ ਨਰਮ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਮਹਿੰਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ।

4. ਉੱਨ – ਇਹ ਗਰਮੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸੂਚਾਲਕ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਵੱਧ ਚੁਸਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਥਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੀ । ਗਿੱਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਿਪਕਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੁਸਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਝੱਟਪੱਟ ਉਨੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਥੋੜੇ ਖੁਰਦਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ (Under garments) ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ।

5. ਟੈਰਾਲੀਨ, ਨਾਈਲੋਨ ਆਦਿ-ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਵਿਚ ਹਲਕੇ, ਧੋਣ ਵਿਚ ਅਸਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਚੂਸਦੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸੁਚਾਲਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ । ਧੋਣ ਵਿਚ ਅਸਾਨੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੀਤੇ ਵੀ ਪਹਿਨੇ ਜਾ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੁਰਾਬਾਂ ਅਤੇ ਜਾਂਘੀਏ ਆਦਿ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ।

PSEB 8th Class Home Science Guide ਨਿੱਜੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ Important Questions and Answers

ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਵਿਟਾਮਿਨ B ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
(ਉ) ਬੇਰੀ-ਬੇਰੀ
(ਅ) ਸਕਰਵੀ
(ੲ) ਅੰਧਰਾਤਾ
(ਸ ਅਨੀਮੀਆ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਬੇਰੀ-ਬੇਰੀ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ-
(ੳ) ਆਂਵਲਾ
(ਅ) ਸੰਤਰਾ
(ੲ) ਨਿੰਬੂ
(ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਤਹਿ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
(ੳ) ਖੁਰਦਰੀ
(ਅ) ਮੁਲਾਇਮ
(ੲ) ਚੀਨੀ
(ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ੳ) ਖੁਰਦਰੀ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਵਿਟਾਮਿਨ ਹੈ-
(ਉ) A
(ਅ) D
(ੲ) C
(ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ੲ) C

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ …………………….. ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
(ਉ) ਸਰਦ
(ਅ) ਗਰਮ
(ੲ) ਬਰਸਾਤੀ
(ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਸਰਦ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਦੁੱਧ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਹਾਰ ਹੈ ?
(ੳ) ਪੂਰਨ
(ਅ) ਅਰਧ
(ੲ) ਅਪੂਰਨ
(ਸ) ਸਾਦਾ ।
ਉੱਤਰ-
(ੳ) ਪੂਰਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ-
(ਉ) ਸਾਬਣ
(ਅ) ਤੇਲ।
(ੲ) ਕਰੀਮ ਅਤੇ ਪਾਊਡਰ
(ਸ) ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਸਾਬਣ

ਸਹੀ/ਗਲਤ ਦੱਸੋ

1. ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੱਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।
2. ਆਂਵਲੇ ਵਿਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
3. ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਵਿਚ ਚਿਕਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
4. ਨਿਸ਼ਾਸ਼ਤੇ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
5. ਤੰਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣਨਾ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
1. √
2. √
3. √
4. ×
5. × ।

ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਭਰੋ

1. ………………… ਕਰੀਮ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
2. ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ …………………….. ਹੈ ।
3. ਬਨਸਪਤੀ ਵਾਲੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ………………………….. ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
4. ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ……………………….. ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਹਿੰਦੀ
ਉੱਤਰ-
1. ਵੈਨਿਸ਼ਿੰਗ,
2. ਖਣਿਜ ਲੂਣ,
3. ਫੋਕ,
4. ਤੇਲ ।

ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿਓ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਸੰਤਰੇ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਵਿਟਾਮਿਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਕਰਵੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਆਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੂਰਨ ਆਹਾਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਬੇਰੀ-ਬੇਰੀ ਰੋਗ ਕਿਸ ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ B ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੋਟੀਨ ਵਿਚ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਵਿਟਾਮਿਨ B ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਬੇਰੀ-ਬੇਰੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਭੋਜਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੱਤ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਆਂਵਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵਿਟਾਮਿਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ ਸੀ ।

ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਕਾਰਬੋਜ਼, ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਚਿਕਨਾਈ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਲਵਣ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਭੋਜਨ ਦੇ ਤੱਤ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜੀਵਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗ ਨਿਵਾਰਕ ਖਮਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਕੀ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਲੂਣ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ ਅਤੇ ਖਣਿਜ ਲੂਣ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕਾਰਬੋਜ਼ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਾਰਬਨ, ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਾਰਬਨ, ਹਾਈਡਰੋਜਨ, ਆਕਸੀਜਨ, ਨਾਈਟਰੋਜਨ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਗੰਧਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਕਾਰਬੋਜ਼ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੋਮੇ ਦੱਸੋ । ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ, 2004
ਉੱਤਰ-
ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਰੀਨਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੋਮੇ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਂਡਾ ਤੇ ਦਾਲਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਬਨਸਪਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦਾਲਾਂ, ਅਨਾਜ, ਸੋਇਆਬੀਨ, ਅਖਰੋਟ, ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ, ਬਦਾਮ, ਸੇਮ ਦੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਮਟਰ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਜੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਮੱਖਣ, ਪਨੀਰ, ਆਂਡੇ, ਮੀਟ, ਮੱਛੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਟਾਰਚ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚੌਲ, ਕਣਕ, ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ, ਮੱਕੀ, ਸਾਬੂਦਾਨਾ, ਜੌ, ਅਖਰੋਟ, ਆਲੂ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਚਿਕਨਾਈ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸੋਮੇ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਬੀਜ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਸਰੀਰ ਦੇ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੰਜ ਖਣਿਜ ਤੱਤ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਲੋਹਾ, ਆਇਉਡੀਨ ਅਤੇ ਸੋਡੀਅਮ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17.
ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੋਮੇ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

1. ਭੋਜਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ
2. ਪਾਣੀ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪੀਂਦੇ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18.
ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 19.
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਰਬੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 20.
ਲੋਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਲੀਵਰ, ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਆਂਡੇ, ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਅਨਾਜ, ਪੂਰਨ ਕਣਕ, ਦਾਲਾਂ, ਸੇਲਾ ਚੌਲ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 21.
(i) ਲੋਹਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
(ii) ਲੋਹੇ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
(i) ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
(ii) ਅਨੀਮੀਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 22.
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸੋਡੀਅਮ ਦਾ ਇਕ ਕੰਮ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਖਾਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 23
(i) ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੱਸੋ ।
ਜਾਂ
ਵਿਟਾਮਿਨ ਏ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਜਾਂ
(ii) ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵਿਟਾਮਿਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਜਾਂ
ਅੰਧਰਾਤਾ ਰੋਗ ਕਿਹੜੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
(i)

1. ਅੰਧਰਾਤਾ ਰੋਗ,
2. ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,
3. ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
4. ਰੋਗ ਖਮਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

(ii) ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਏ’।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 24.
ਰਿਕਟਸ ਰੋਧੀ ਵਿਟਾਮਿਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ D ਨੂੰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 25.
ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਖੱਟੇ ਰਸਦਾਰ ਫਲ ; ਜਿਵੇਂ-ਆਂਵਲੇ, ਸੰਤਰਾ, ਟਮਾਟਰ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 26.
ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸ਼ੱਕਰ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸ਼ਹਿਦ, ਖੰਡ, ਗੁੜ, ਚੁਕੰਦਰ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 27.
ਜੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚਿਕਨਾਈ ਪਦਾਰਥ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਘਿਓ, ਮੱਖਣ, ਦੁੱਧ, ਕਰੀਮ,ਦਹੀਂ, ਪਨੀਰ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਚਰਬੀ, ਮੱਛੀ, ਆਂਡੇ ਦੀ ਸਫ਼ੈਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 28.
ਬਨਸਪਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਚਿਕਨਾਈ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੂੰਗਫਲੀ, ਸਰੋਂ, ਤਿਲ, ਨਾਰੀਅਲ, ਬਦਾਮ, ਅਖਰੋਟ, ਚਿਲਗੋਜ਼ਾ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 29.
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਰੋਗ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਰਾਸਮਸ ਅਤੇ ਕਵਾਸ਼ਿਓਰਕਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 30.
ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਜ਼ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

1. ਮੋਟਾਪਾ ਅਤੇ
2. ਸ਼ੂਗਰ (ਡਾਈਬਟੀਜ਼) ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 31.
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-

1. ਕਮਜ਼ੋਰੀ
2. ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਘੱਟ ਹੋਣਾ
3. ਚਮੜੀ ਵਿਚ ਝੁਰੜੀਆਂ ਪੈਣਾ
4. ਚਮੜੀ ਦਾ ਲਟਕ ਜਾਣਾ
5. ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 32.
ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆਇਓਡੀਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੋਈਟਰ (Goitre) ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 33.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਖਾਰ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੇਜ਼ ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਖਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 34.
ਰੇਆਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਤ ਬਣਾਉਟੀ ਰੇਸ਼ਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 35.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫੁਲਾਉਣਾ,ਤਾਪ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਸਾਇਣਾਂ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 36.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੁੰਨ੍ਹਣ ਅਤੇ ਨਪੀੜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 37.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਛਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲਟਕਾਏ ਚੌਰਸ ਥਾਂ ‘ਤੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 38.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੁੱਜ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਘੱਟ ਗਰਮ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਨਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 39.
ਉੱਨ ਦਾ ਤੰਤੂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਾਫ਼ੀ ਕੋਮਲ, ਮੁਲਾਇਮ ਅਤੇ ਪਾਣੀਜਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 40.
ਉੱਨ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਮੀ, ਖਾਰ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 41.
ਉੱਨ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਸੜਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਖੁਰਦਰੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 42.
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਤਹਿ ਖੁਰਦਰੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਨ ਦੀ ਸਤਹਿ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਆਪੀ ਰੇਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 43,
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਲਸਲਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ੇ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਕੇ . ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 44.
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਮੀ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਖਾਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 45.
ਤਾਪ ਦੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ‘ ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਜਮਾਓ ਤੇ ਸੁੰਗੜਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 46.
ਉੱਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਰਮ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਖਾਰ ਰਹਿਤ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 47.
ਧੁਆਈ ਨਾਲ ਕਦੀ-ਕਦੀ ਉੱਨ ਕਿਉਂ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਾਬਣ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚ ਹਿਲਾਇਆਜੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉੱਨ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉੱਨ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 48.
ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 49.
ਸਾਬਣ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਬਣ ਚਿਕਨਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਘੋਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਲ ਜੋ ਚਿਕਨਾਈ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਤੇ ਉਤਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 50.
ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਸੀ’ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਕਰਵੀ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਪੋਸ਼ਣ ਤੱਤ ਜਾਂ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ (Nutrients) ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਉਹ ਤੱਤ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਭੋਜਨ ਦੇ ਘਟਕ (Components) ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧੇ, ਜਣਨ ਅਤੇ ਸਵਸਥ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |ਇਹ ਹਨ

1. ਪ੍ਰੋਟੀਨ (Proteins)
2. ਚਰਬੀ (Fats)
3. ਕਾਰਬੋਜ਼ (Carbohydrates)
4. ਖਣਿਜ ਲੂਣ (Minerals)
5. ਵਿਟਾਮਿਨਜ਼ (Vitamins)
6. ਪਾਣੀ (water) ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਕੀ ਹੈ ? ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਕੀ ਹਾਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਭੋਜਨ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤੱਤ ਹੈ ।
ਜੀਵ ਦ੍ਰਵ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਪਦਾਰਥ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਤੰਤੁ ਖ਼ੂਨ, ਐਨਜ਼ਾਈਮ, ਅੰਦਰੁਨੀ ਰੰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨ, ਕੋਮਲ ਤੰਤੂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕਾਰਬਨ, ਹਾਈਡਰੋਜਨ, ਆਕਸੀਜਨ, ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਅਜਿਹਾ ਯੌਗਿਕ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਮੀਨੋ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ।

ਕਮੀ ਅਤੇ ਹਾਨੀਆਂ-

1. ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
2. ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਕਵਾਸ਼ਿਓਰਕਰ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
3. ਬਾਲਗਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੀਮੀਆ ਰੋਗ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ (Nutrients) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ-

• ਕਾਰਬੋਜ਼ – ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਜਿਹੜੇ ਕਾਰਬੋਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਪਭੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਚਿਕਨਾਈ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।
• ਪੋਟੀਨ – ਪੋਟੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਨਵੇਂ ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਿਆਮਕ (Regulator) ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਲੋੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਹਿਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕਾਰਬੋਜ਼ ਅਤੇ ਚਿਕਨਾਈ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
• ਚਿਕਨਾਈ – ਚਿਕਨਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਇਹ ਚਿਕਨਾਈ ਘੁਲੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਚਿਕਨਾਈ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਵਾਹਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚਿਕਨਾਈ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਰਬੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਮਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
• ਖਣਿਜ – ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰੀਰ ਨਿਰਮਾਣ (ਹੱਡੀ, ਦੰਦ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਭਾਗ) ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਪੇਸ਼ੀ ਸੰਕੁਚਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
• ਵਿਟਾਮਿਨ – ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕੰਟਰੋਲ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
• ਪਾਣੀ – ਸਰੀਰ ਦਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭਾਗ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੰਵਹਿਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਨਵੇਂ ਸੈੱਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਰਮੋਨ ਅਤੇ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਠੀਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਭੀਮ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਤੇਲ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਮ ਨਾਲ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਨਿਖਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਗ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਕਿੱਲ ਅਤੇ ਛਾਈਆਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਿੰਨੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਸੂਤੀ, ਲਿਨਨ, ਰੇਸ਼ਮ, ਉੱਨ, ਟੈਰਾਲੀਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੋਲਡ ਕਰੀਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਚਿਕਨਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖੁਸ਼ਕੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਭਾਰਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਆਮ ਘਾਟ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭਾਰਤੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਆਮ ਘਾਟਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ-

1. ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਕੈਲੋਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ।
2. ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਕਮੀ ।
3. ਪ੍ਰਾਣੀਜਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਹੋਣਾ ।
4. ਚਿਕਨਾਈ ਦਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀਜਨ ਚਿਕਨਾਈ ਨਾ ਹੋਣਾ ।
5. ਇਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣਾ ।
6. ਇਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਣਿਜ ਲੂਣਾਂ ਦੀ ਕਮੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੂਨਾ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕਮੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਜੇ ਭੋਜਨ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਪੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਘੱਟ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ-ਜਿਵੇਂ ਹੜ੍ਹ ਆਉਣ, ਅਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ, ਲੜਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ । ਭੋਜਨ ਪੂਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਨਾ ਖਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਬੱਚੇ ਜੇਕਰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਨਾ ਖਾਣ ਤਾਂ ਬੁੱਧੂ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਮਿਹਦੇ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਗਰਦਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਵੱਧ ਬੋਝ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਪੇਟ ਵਿਚ ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਮੁੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੁੱਖਣ ਲਗਦਾ ਹੈ | ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਖੂਨ ਦਾ ਦਬਾਉ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕਾਰਬੋਜ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੋਮੇ ਤੇ ਕੰਮ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਹੈ ।
ਸੋਮੇ ਜਾਂ ਸਾਧਨ – ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਬੋਜ਼ ਅਨਾਜਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਤਣੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ । ਕੁੱਝ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਦਾਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।

1. ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ-ਖੰਡ, ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ, ਸਾਬੂਦਾਨਾ ਅਤੇ ਅਖਰੋਟ ।
2. ਅਨਾਜ-ਕਣਕ, ਚੌਲ, ਜਵਾਰ, ਬਾਜਰਾ, ਰੌਗੀ, ਜੌ, ਮੱਕੀ ।
3. ਦਾਲਾਂ-ਮਾਂਹ, ਮੂੰਗੀ, ਅਰਹਰ, ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ, ਮਸਰ, ਕੁਲਥ ਆਦਿ ।
4. ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਕੰਦ-ਆਲੂ, ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ, ਚੁਕੰਦਰ ਆਦਿ ।
5. ਤਾਜ਼ੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਫਲ-ਅੰਜ਼ੀਰ, ਖਜੂਰ, ਅੰਗੂਰ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼, ਮੁਨੱਕਾ, ਖੁਰਮਾਨੀ ਆਦਿ ।

ਉਪਯੋਗ-

• (1) ਕਾਰਬੋਜ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਗ੍ਰਾਮ ਕਾਰਬੋਜ਼ ਦੇ ਬਲਣ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਚਾਰ ਕੈਲੋਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।

• ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵਾਧੂ ਉਰਜਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
• ਇਹ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘K’ ਅਤੇ ਨਿਆਸਿਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
• ਕਾਰਬੋਜ਼ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।
• ਕਾਰਬੋਜ਼ ਨਲਿਕਾਹੀਨ ਗੰਥੀਆਂ ਦੇ ਰਸ ਕੱਢਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਚਿਕਨਾਈ ਦੇ ਸੋਮੇ ਅਤੇ ਕੰਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸੋਮੇ-

1. ਤੇਲ ਅਤੇ ਘਿਓ-ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ, ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ, ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਤੇਲ, ਦੇਸੀ ਓ, ਬਨਸਪਤੀ ਘਿਓ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ।
2. ਮੇਵਾ ਤੇ ਬੀਜ-ਬਦਾਮ, ਕਾਜੂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਮੂੰਗਫ਼ਲੀ, ਪਿਸਤਾ, ਅਖ਼ਰੋਟ, ਸੋਇਆਬੀਨ ਆਦਿ ।
3. ਦੁੱਧ ਤੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ-ਗਾਂ-ਮੱਝ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਖੋਇਆ, ਸੁੱਕਾ ਦੁੱਧ ਆਦਿ । ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ-ਆਂਡਾ, ਮੀਟ, ਮੱਛੀ, ਲੀਵਰ ਆਦਿ ।

ਕੰਮ-

• ਚਿਕਨਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ । ਚਿਕਨਾਈ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਂਦਰਿਤ ਸੋਮੇ ਹਨ । ਇਕ ਗਾਮ ਚਿਕਨਾਈ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ 9 ਕੈਲੋਰੀ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
• ਚਿਕਨਾਈ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਊਰਜਾ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
• ਚਿਕਨਾਈਆਂ ਚਿਕਨਾਈ ਅਮਲਾਂ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਵਸਥ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ।
• ਚਿਕਨਾਈਆਂ ਚਿਕਨਾਈ ਵਾਲੇ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ (A, D, E, K) ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਟਾਮਿਨਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
• ਚਿਕਨਾਈਆਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗੱਦੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ।
• ਚਿਕਨਾਈ ਤਾਪ ਦੀ ਅਲਪ ਚਾਲਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ।
• ਚਿਕਨਾਈ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਪਰਿਪਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

Punjab State Board PSEB 7th Class Home Science Book Solutions Practical ਕਢਾਈ ਦੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਰੇਅ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣਾ Notes.

PSEB 7th Class Home Science Practical ਕਢਾਈ ਦੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਨਾਲ ਟਰੇਅ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਣਾ

ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕਢਾਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਢਾਈ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੁਝ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿਓ ।
ਉੱਤਰ-
ਮੇਜ਼ ਪੋਸ਼, ਕੁਸ਼ਨ ਕਵਰ, ਪਲੰਘ ਪੋਸ਼, ਨੈਪਕਿਨ, ਪਰਦੇ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕਢਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-

1. ਸਾਦਾ ਜਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਟਾਂਕਾ
2. ਬਖੀਆ
3. ਭਰਾਈ ਦੇ ਟਾਂਕੇ (ਸਾਟਨ ਸਟਿਚ) ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਟਾਂਕਾ ਲੌਂਗ ਐਂਡ ਸ਼ਾਰਟ ਸਟਿਚ)
4. ਜੰਜ਼ੀਰੀ ਟਾਂਕਾ (ਚੈਨ ਸਟਿਚ)
5. ਕਾਜ ਟਾਂਕਾ (ਬਟਨ ਹੋਲ ਸਟਿਚ)
6. ਲੇਜ਼ੀ ਡੇਜ਼ੀ ਟਾਂਕਾ (ਲੇਜ਼ੀ ਡੇਜ਼ੀ ਸਟਿਚ)
7. ਮੱਛੀ ਟਾਂਕਾ
8. ਚੋਪ ਦਾ ਟਾਂਕਾ
9. ਫੁਲਕਾਰੀ ਦਾ ਟਾਂਕਾ
10. ਦਸੂਤੀ ਟਾਂਕਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਡੰਡੀ ਟਾਂਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਭਰਨ ਵਿਚ ।

ਪਸ਼ਨ 5.
ਸਾੜੀ ਦੁਪੱਟੇ ਆਦਿ ਤੇ ਪੀਕੋ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਕਢਾਈ ਵਿਚ ਗੰਢਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੰਢਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਕਢਾਈ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਢਾਈ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਟਾਂਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਨਮੂਨਾ ਉਤਾਰਨ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਤਿੰਨ-

1. ਕਾਰਬਨ ਪੇਪਰ ਦੁਆਰਾ
2. ਠੱਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ
3. ਬਟਰ ਪੇਪਰ ਦੁਆਰਾ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕਢਾਈ ਲਈ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਢਾਈ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-

• ਸੂਈ – ਮਹੀਨ ਨੋਕ ਵਾਲੀ, ਬਿਨਾਂ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੇ, ਪੱਕੀ ਧਾਤੁ ਦੀ ਅਤੇ ਚੀਕਣੀ ।
• ਡੋਰੇ – ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਲਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਡੋਰੇ ।

• ਕੈਂਚੀ – ਤੇਜ਼ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਨੁਕੀਲੀ ।
• ਫਰੇਮ- ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਪ ਦੇ ਲੱਕੜੀ, ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ।
• ਪੈਨਸਿਲ – ਨਮੂਨਾ ਉਤਾਰਨ ਲਈ, ਪੱਕੇ ਸਿੱਕੇ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ।
• ਕਾਰਬਨ ਪੇਪਰ – ਨਮੂਨਾ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ।
• ਆਲਪਿਨ ਅਤੇ ਰਬੜ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਟਰੇਅ ਦਾ ਕਵਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? ਚਿਤਰ ਸਹਿਤ ਵਰਣਨ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਟਰੇਅ ਦਾ ਕੱਪੜਾ-ਟਰੇਅ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਪਰੋਸ ਕੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਟਰੇਅ ਦੇ ਉੱਪਰ ਟਰੇਅ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਟਰੇਅ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਟਰੇਅ ਵਿਚ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾਉਣ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਆਕਰਸ਼ਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਟਰੇਅ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲਈ ਮੋਟਾ ਕੱਪੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਖੱਦਰ, ਦਸੂਤੀ ਜਾਂ ਕੇਸਮੈਂਟ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਬਹੁਤ ਗੁੜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ | ਟਰੇਅ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲਈ ਹਲਕਾ ਨੀਲਾ, ਬਦਾਮੀ ਜਾਂ ਮੋਤੀਆ ਰੰਗ ਲਓ । ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ ਟਰੇਅ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟਰੇਅ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 40 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ 30 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਫ਼ਾਲਤੂ ਕੱਟੋ ਤਾਂ ਕਿ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਬੀਡਿੰਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸਾਈਜ਼ ਛੋਟਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕਢਾਈ ਲਈ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਢਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ-

• ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਤੇ ਚਟਕੀਲੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
• ਗਾੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਅਤੇ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
• ਵੱਡੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਕਢਾਈ ਦੇ ਆਲੇਖਨ ਵਿਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਰੰਗੀ ਰੰਗ ।

ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕਢਾਈ ਦੇ ਮੁੱਖ ਟਾਂਕਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ-
1. ਭਰਾਈ ਦਾ ਟਾਂਕਾ ਜਾਂ ਸਾਟਨ ਸਟਿਚ – ਇਸ ਟਾਂਕੇ ਨੂੰ ਗੋਲ ਕਢਾਈ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਗੋਲ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ । ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਐਪਲੀਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਇਸੇ ਟਾਂਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਟ ਵਰਕ, ਨੈੱਟ ਵਰਕ ਵੀ ਇਸੇ ਟਾਂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਵੀ ਇਸੇ ਟਾਂਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਂਸੀ ਟਾਂਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੀਆਂ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਜੋ ਗੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਟਾਂਕਾ ਵੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਜਿੱਥੋਂ ਨਮੂਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸੁਈ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੱਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕਾ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ |

2. ਜ਼ੰਜੀਰ ਟਾਂਕਾ – ਇਸ ਟਾਂਕੇ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨੂੰ ਡੰਡੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਆਦਿ ਸਭ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੇ ਟਾਂਕੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸਿਉਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ 1 ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਸੂਈ ਇਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁਈ ‘ਤੇ ਇਕ ਧਾਗਾ ਲਪੇਟਦੇ ਹੋਏ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸੁਈ ਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਇਕ ਹੋਰ ਲਪੇਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਟਾਂਕਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੂਮ ਨਾਲ ਇਕ ਗੋਲਾਈ ਵਿਚ ਦੂਸਰੀ ਗੋਲਾਈ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਟਾਂਕਾ ਲਾਉਂਦੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

3. ਲੇਜ਼ੀ-ਡੇਜ਼ੀ ਟਾਂਕਾ – ਇਸ ਟਾਂਕੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਬਾਰੀਕ ਪੱਤੀ ਦੀ ਹਲਕੀ ਕਢਾਈ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਟਾਂਕੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਗੁੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਗੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਫੁੱਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਧਾਗਾ ਕੱਢ ਕੇ ਸੂਈ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੋਲ ਪੱਤੀ ਜਿਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪੱਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੰਢ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

4. ਹੇਮ ਸਟਿਚ (ਬੀਡਿੰਗ) – ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਮੇਜਪੋਸ਼ ਆਦਿ ਕੱਢਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਫੁਦਨੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਟਾਂਕੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮੋਟਾ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨੇ ਚੌੜੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਣਾਉਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਓਨੀ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਖਿੱਚ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਧਾਗੇ ਕੱਢਣ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਧਾਗੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਟੀਕੇ ਨਾਲ ਬੀਡਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।

5. ਬਲੈਂਕਟ (ਕੰਬਲ) ਟਾਂਕੇ – ਇਸ ਟਾਂਕੇ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਥੱਲੇ ਦੀ ਰੇਖਾ ਤੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਈ ਨੂੰ ਉੱਪਰਲੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ।

6. ਕਾਜ ਟਾਂਕਾ – ਕਢਾਈ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਭਰਨ, ਪੇਚ ਲਾਉਣ, ਛੋਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਅਤੇ ਕੱਟ ਵਰਕ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

7. ਉਲਟਾ ਬਖੀਆ – ਇਹ ਟਾਂਕਾ ਫੁੱਲ ਪੱਤੀ ਦੀ ਡੰਡੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਬਾਹਰਲੀ ਰੇਖਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਟਾਂਕੇ ਕੁੱਝ ਟੇਢੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਕ ਟਾਂਕਾ ਜਿੱਥੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਦੂਜਾ ਟਾਂਕਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਕ ਟਾਂਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਹੀ ਵਾਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਟਾਂਕਾ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿਚ ਹੀ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

8. ਦਸੂਤੀ ਟਾਂਕਾ-ਇਹ ਟਾਂਕਾ ਉਸੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਹੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਕਢਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਧਾਗੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਣ । ਜੇਕਰ ਤੰਗ ਬੁਣਤੀ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਇਹ ਕਢਾਈ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਮੂਨਾ ਛਾਪ ਲਓ ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਮੂਨਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਗਿਣੇ ਕਢਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਟਾਂਕਾ ਦੋ ਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਵਿਚ ਇਕਹਿਰਾ ਟਾਂਕਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਟੇਢੇ ) ਟਾਂਕਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲਾਈਨ ਬਣ ਜਾਏ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰੀ ਵਿਚ ਇਸ ਲਾਈਨ ਦੇ ਤਰੋਪਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੁਸਰੀ ਲਾਈਨ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸਤੀ ਟਾਂਕਾ (×) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੂਈ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਲੋਂ ਟਾਂਕੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਕੱਢਦੇ ਹਨ । ਉਸੇ ਟਾਂਕੇ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਖੱਬੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸਰੇ ਟਾਂਕੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਸੱਜੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਜਾਓ ਤਾਂ ਕਿ ਪੂਰੀ ਲਾਈਨ ਟੇਢੇ ਤਰੋਪਿਆਂ ਦੀ ਬਣ ਜਾਏ ।

ਹੁਣ ਸੁਈ ਅਖੀਰੀ ਤਰੋਪੇ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਥੱਲਵੇਂ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੋਣੀ | ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਸੂਈ ਨੂੰ ਉਸੀ ਤਰੋਪੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਉੱਪਰਲੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਪਾਓ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਤਰੋਪੇ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਖੱਬੇ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਕੱਢੋ ਤਾਂ ਕਿ (×) ਪੂਰਾ ਬਣ ਜਾਏ ।

9. ਦੂਹਰੀ ਬੀਡਿੰਗ – ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਧਾਗੇ ਕੱਢੇ ਹੋਏ ਥਾਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਵੀ | ਬੀਡਿੰਗ ਕਰੋ ।

10. ਤਿਰਛੀ ਬੀਡਿੰਗ – ਧਾਗੇ ਕੱਢੀ ਥਾਂ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਾਦੀ ਬੀਡਿੰਗ ਕਰੋ । ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਹੁਣ ਧਾਗੇ ਕੱਢੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ | ਬੀਡਿੰਗ ਕਰੋ | ਪਰ ਧਾਗੇ ਸੂਈ ਚੁੱਕਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਧੇ ਧਾਗੇ ਇਕ ਟਾਂਕੇ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਦੂਸਰੇ ਟਾਂਕੇ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਿ ਵਲਾਦੇਂਦਾਰ ਟਾਂਕੇ ਬਣਨ ।

Punjab State Board PSEB 6th Class Home Science Book Solutions Chapter 7 ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 6 Home Science Chapter 7 ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ

Home Science Guide for Class 6 PSEB ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ Textbook Questions and Answers

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਵਸਤੁਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਛਟਾਈ ਦਾ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਛਾਂਟ ਕੇ ਵੱਖਵੱਖ ਧੋਣਾ, ਜਿਵੇਂ : ਸਫ਼ੈਦ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੋਣਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਣੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣਨ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਗ-ਧੱਬੇ ਕਿਉਂ ਛੁੜਾ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਦਾਗ-ਧੱਬੇ ਦਾ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਧੁਆਈ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੱਕਾ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-ਹਲਕਾ ।

ਸਵ ਛੋਟੇਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਉਂਣਾ ਕਿਉਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਿੱਟੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਿਹਨਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਕਿਉਂਣ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਦੀ ਮੈਲ ਵੀ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸਰਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਗ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਟੱਬ ਜਾਂ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਵਿਚ ਜੰਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਬਾਲਟੀ ਜਾਂ ਟੱਬ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਣ । ਰਸੋਈ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਝਾੜਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਗਰੀਸ ਵਾਲੇ ਐਪਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋਡਾ ਮਿਲਾ ਕੇ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੀ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਣਨ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਥੱਲੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ, ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬਣ ਲਾ ਕੇ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤਕ ਇਕ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜੇ ਪੀਲੇ ਜਾਂ ਸਲੇਟੀ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ? ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਦੋਂ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧੋਣ ਵਾਲੇ ਸਾਬਣ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੱਪੜੇ ਪੀਲੇ ਵਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ । ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਬਣ ਨਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਲ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੱਪੜੇ ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ 20 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਬਾਲਦੇ ਹਨ ।ਉਬਾਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਲਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰੀ ਹੰਗਾਲਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਲ ਲਾ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਫ਼ੈਦ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਇਸਦਾ ਘੋਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਘੋਲ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਨੀਲ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਸਤ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਾਇਆ (ਕਲਫ਼) ਦਾ ਘੋਲ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਇਸ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਦੇ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਲਵਟਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀਆਂ । Sex ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋਗੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰੀ :

1. ਸਾਰੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
2. ਕੋਈ ਵੀ ਕੱਪੜਾ ਕਿਧਰੋਂ ਫਟਿਆ ਜਾਂ ਉਧੜਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
3. ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਬਟਨ ਜਾਂ ਹੁੱਕ ਟੁੱਟੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਠੀਕ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
4. ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਬਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਾਗਜ਼, ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ !
5. ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੇ ਬਟਨ ਜਾਂ ਬੱਕਲ ਆਦਿ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
6. ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੇ ਦਾਗ ਹੋਣ ਜੋ ਕਿ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਨਾ ਉਤਰ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਮਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਉਗੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਿੱਟੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਵਿਚ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਇਆ ਦਾ ਘੋਲ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਹੀ ਨਾਲ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਘੋਲ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦੇ ਕੀ ਨਿਯਮ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੇਸ ਕਰਨ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨਿਯਮ ਹਨ :
1. ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਮੇਜ਼ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਬਹੁਤੀ ਉੱਚੀ, ਨਾ ਬਹੁਤੀ ਨੀਵੀਂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਿਲਦੀ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਕੰਬਲ ਜਾਂ ਖੇਸ ਵਿਛਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਸਾਫ਼ ਚਾਦਰ ਵਿਛਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਦਰ ਨੂੰ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਪਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਹਿੱਲੇ ਨਾ।
2. ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ਅਤੇ ਮਲਮਲ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੱਥਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਥੱਲੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਛੇਕਾਂ ਵਾਲੇ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਜਾਂ ਬੋਤਲ ਵੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
3. ਕੱਪੜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੱਪੜੇ ਘੱਟ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਵੱਟ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗੇਗਾ।
4. ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੈਸ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਘੱਟ ਗਰਮ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
5. ਸਫ਼ੈਦ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਊਣਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲਟੇ ਪਾਸਿਉਂ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

6. ਕੱਪੜੇ ਇਕਹਿਰੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿਚ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸਿਉਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਫੇਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
7. ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਫਲਾਲੇਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ‘ਤੇ ਉਲਟਾ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
8. ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਦੇਰ ਹਵਾ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣ।
9. ਇਲਾਸਟਿਕ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂਟਣ ਵੇਲੇ ਕਿਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂਟਣਾ –

1. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੰਗਦਾਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛਾਂਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ! ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਕੱਚੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੂਜੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਨਾ ਲੱਗੇ।
2. ਮੁਲਾਇਮ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ-ਚੰਦੇਰੀ ਆਰਕੰਡੀ, ਰੁਬੀਆ, ਮਲਮਲ ਆਦਿ।
3. ਬਾਹਰ ਪਹਿਣਨ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ- ਸਲਵਾਰ, ਕਮੀਜ਼, ਪੈਂਟ, ਫਰਾਕ ਆਦਿ।
4. ਅੰਦਰ ਪਹਿਣਨ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ-ਕੱਛੇ, ਬੁਨੈਣਾਂ ਆਦਿ।
5. ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ-ਚਾਦਰ, ਸਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਗਿਲਾਫ, ਤੌਲੀਏ, ਮੇਜ਼ਪੋਸ਼, ਟੇਬਲ, ਮੈਟਸ, ਝਾੜਨ, ਨੈਪਕਿਨ ਆਦਿ।
6. ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲੰਗੋਟ।
7. ਰੁਮਾਲ-ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਰੁਮਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ
8. ਐਪਰਨ, ਰਸੋਈ ਦੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਝਾੜਨ ।

Home Science Guide for Class 6 PSEB 8 ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ Important Questions and Answers

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਾਡੇ ਕੱਪੜੇ ਗੰਦੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਧੂੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਜਾਂ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪਾਟੇ ਹੋਏ, ਸਿਉਂਣ ਉਧੜੇ ਜਾਂ ਛੇਕ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾ ਪਾਟ ਜਾਣ ਜਾਂ ਉਧੜਨ ਨਾ ਜਾਂ ਛੇਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਆ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪਬਲ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਲਫ਼ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਲਫ਼ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ –

• ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਲਫ਼ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਚਮਕ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਕਲਫ਼ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤਾਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਮਾਇਆ ਲੱਗੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਿਲਵਟਾਂ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀਆਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਠੀਕ ਲਗਦਾ ਹੈ।
• ਕਲਫ਼ ਲੱਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਚੁਸਤ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਨਿਖਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਫ਼ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ, ਲਿਨਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਸੁਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਲਈ ਦੋ ਵਿਧੀਆਂ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਿਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ :
(ੳ) ਰਗੜ ਕੇ
(ਅ) ਹਲਕਾ ਦਬਾਓ ਰਗੜ ਕੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸਾਬਣ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ, ਰਗੜਨ ਵਾਲਾ ਤਖ਼ਤਾ ਅਤੇ ਬੁਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਕੱਪੜੇ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਕੇ, ਸਾਬਣ ਲਾ ਕੇ, ਰਗੜਨ ਵਾਲੇ ਤਖ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਬੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਤਦ ਤਕ ਰਗੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਮੈਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਰੰਗਦਾਰ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਦਬਾਅ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੱਬ ਵਿਚ ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਬਣ ਦਾ ਚੂਰਾ ਜਾਂ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਪਾਊਡਰ ਆਦਿ ਘੋਲ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਲਕੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਸਾਬਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁੱਟਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ।
ਉੱਤਰ-

1. ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2. ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਨ ਅਤੇ ਕੁੱਟਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।
3. ਇਹ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
4. ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਟ ਛੇਤੀ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
5. ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਨਮੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸੋਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
6. ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
7. ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਤਾਪ ਸਹਿਣ ਦੀ ਖਮਤਾ ਸਭ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
8. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦਾ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖਾਰ ਦਾ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਹਨ :

• ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਖਾਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਵੱਟ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾ

ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿਉ ਵਿੱਚ ਆ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-ਛਾਂ ਵਿਚ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੈਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਲਾਸਟਿਕ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ …….. ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਉਲਟਾ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਫਲਾਲੇਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਵੱਧ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਰੰਗ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਲੇਟੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਕਿਹੜੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਾਬਣ ਦੀ ਝੱਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਭਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ।

ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ PSEB 6th Class Home Science Notes

• ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ
• ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਹੰਢਣਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਧੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ :

• ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਬਣਤਰ
• ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਰੰਗ (ਕੱਚਾ ਜਾਂ ਪੱਕਾ)
• ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਪਰਿਸੱਜਾ (ਫਿਨਿਸ਼) ॥

ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂਟਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ |
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

• ਸਫ਼ੈਦ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਿਹਨਤ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਦੀ ਬੱਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਰਸੋਈ ਦੇ ਝਾੜਨ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਗਰੀਸ ਵਾਲੇ ਐਪਰਿਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸੋਡਾ ਪਾ ਕੇ । ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। |
• 0 ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹਿਣਨ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ  ਹੈ |
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤਕ ਇਕ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਭਿਉਂਣਾ |
• ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਸਾਰੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਬਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• 0 ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ।
• ਸਫ਼ੈਦੀ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
• ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੰਗ  ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ।
• ਸਫ਼ੈਦ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ,
• ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਦੇਰ ਹਵਾ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ।
• ਜੋ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਣ।

Punjab State Board PSEB 6th Class Home Science Book Solutions Chapter 8 ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 6 Home Science Chapter 8 ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ

Home Science Guide for Class 6 PSEB ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Textbook Questions and Answers

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਗੁਰੂ ਕਾ ਲਕ ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਇ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਦਸ਼ਾ ਹੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵਿਟਾਮਿਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ A.

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਤੱਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਵਿਟਾਮਿਨ-D, ਫਾਸਫੋਰਸ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਫ਼ਲ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਤਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਰਸਦਾਰ ਫ਼ਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੂਏਂ, ਧੂੜ, ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਖਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਅਖਾਉਤ “ਅੱਖਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜਹਾਨ ਹੈ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ –

1. ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ, ਕੁੜਾ-ਕਰਕਟ, ਕੀਟ-ਪਤੰਗੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਧੂੜ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਸੇਲਾਈਨ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2. ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਪੂੰਝਣ ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
3. ਗੰਦੇ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂੰਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਨਾ ਜਾਂ ਮਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4. ਤੌਲੀਆ, ਸਾਬਣ, ਬਾਲਟੀ, ਮੱਗ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਣ ਦਾ ਕੱਪੜਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਦੁਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਖਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ।
5. ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ, ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਧੁੱਪ ਵਾਲੀ ਐਨਕ ਆਦਿ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6. ਘੱਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ-ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਹੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਲਈ ਮਾਰੂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
7. ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ-ਹੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਕੰਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਿਧਰੋਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਠੀਕ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਲੋਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਕਸਰਤ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ? ਲਿਖੋ।
ਉੱਤਰ-
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਲਕੇ-ਹਲਕੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪੁਤਲੀਆਂ ਸੱਜਿਉਂ-ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਖਬਿਉਂਸੱਜੇ, ਉੱਪਰੋਂ ਥੱਲੇ ਅਤੇ ਥਲਿਉਂ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਘੁਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਸਰਤ ਵਿਚ ਅੱਖਾਂ ਰੁਕਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਜੇ ਦੰਦ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਜੇਕਰ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਣ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋੜਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੰਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਜੀਵਾਣੁਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇਹ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਣ ਮੋੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਅਮਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਸੜਨ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਚਨ-ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਸੁੜਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਮਠਿਆਈਆਂ, ਨਿਸ਼ਾਸਤੇ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਠਿਆਈਆਂ, ਨਿਸ਼ਾਸਤੇ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਜਿਵੇਂ ਮੈਦੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੇਜ਼ ਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਗੰਧ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਸਣ, ਪਿਆਜ਼, ਮੱਛੀ ਆਦਿ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦੰਦ ਮੈਲੇ, ਕੁਚੈਲੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੀ ਤਹਿ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਨਹੁੰ ਗੰਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ? ਲਿਖੋ।
ਉੱਤਰ-
ਨਹੁੰਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਣੁ, ਜੀਵਾਣੁ ਆਦਿ ਭੋਜਨ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਾਚਨ-ਕਿਰਿਆ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਸਤ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਨਹੁੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੱਟਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਲਿਸ਼ ਇਸ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਤਹਿ ਜਮਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਸਵਾਰ ਰਗੜਨ, ਪਾਨ ਖਾਣ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਨਾਲ ਦੰਦ ਕਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚਿੱਟਾ ਇਨੈਮਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17.
“ਅੱਖ ਗਈ ਜਹਾਨ ਗਿਆ’ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹਰਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਅੱਖਾਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18.
ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵਿਟਾਮਿਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਏ’ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 19.
ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਤੱਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਡੀ’ ਅਤੇ ਫਾਸਫੋਰਸ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 20.
ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਤੌਲੀਆ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਿਉਂ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਤੌਲੀਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ-ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੋਗ, ਖਾਰਸ਼, ਦੱਦਰੀ, ਖਾਜ ਆਦਿ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 21.
ਦੰਦ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

• ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਰਾਰੇ ਕਰਕੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਣ ਕੱਢ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
• ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਉੱਗਲੀ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਮੰਜਨ ਜਾਂ ਪੇਸਟ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗਮੁਕਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਬੁਰਸ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਧੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਉਂ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਆਦਿ ਭੋਜਨ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
• ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਤੀਲਿਆਂ ਜਾਂ ਸੂਈ ਨਾਲ ਕੁਰੇਦਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਉਪਯੁਕਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ :

ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ-

• ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਸਿਹਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਚਿਤ ਸਿਹਤ ਲਈ ਉਚਿਤ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਸੀ’ ਅਤੇ ‘ਡੀ’ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਹਾਰ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਕੱਚੇ ਫਲ ਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਚਬਾ-ਚਬਾ ਕੇ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਸੂੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਸਰਤ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਸਥ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• ਮਠਿਆਈਆਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਚਿਪਕਣ ਵਾਲੀ ਚਾਕਲੇਟ, ਟਾਫੀ, ਲਾਲੀਪਾਪ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਗਰਾਰੇ ਕਰਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
• ਗਰਮ ਭੋਜਨ ਦੇ ਛੇਤੀ ਮਗਰੋਂ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 22.
ਨਹਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖੋ।
ਉੱਤਰ-
ਨਿਰੋਗ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਇਸ਼ਨਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕੰਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ, ਕਛਾਂ ( ਬਗਲਾਂ ), ਜਾਂਘਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਸੀਨਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰਦੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। | ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪ ਵੀ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਕੀ, ਫੋੜੇ, ਫਿਨਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿੱਤ ਆਦਿ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਰਮੀ ਸਰੀਰ ਝੁਲਸਦੀ ਹੈ। ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਚਮੜੀ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁੱਕੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਵੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿਣ ਲਗਦਾ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਸਿਰ ਨੂੰ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਜਾਂ ਸਿਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਆਂ ਪੈ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖੁਜਲਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਹੱਥ ਸਿਰ ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਵੀ ਜੂਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਰਦ ਗਰਮ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਅਤੇ ਥੱਕ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਠੰਢੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਪ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 23.
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅੱਖਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜਹਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ

1. ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੀ ਗੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ, ਕੁੜਾ-ਕਰਕਟ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਗੰਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਕੇ ਕੱਢ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
2. ਗੰਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂੰਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
3. ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਨਾ ਜਾਂ ਮਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ।
4. ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ, ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਧੁੱਪ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
5. ਘੱਟ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਹੀਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
6. ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਰਾਇ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

Home Science Guide for Class 6 PSEB 8 ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Important Questions and Answers

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਰੀਰ-ਕਿਰਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ, ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
WHO ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
WHO (ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸੰਵੇਗਾਤਮਕ ਕਲਿਆਣ ਨਿਹਿਤ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਪਸੀਨਾ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਲ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਦੇ ਛੇਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਿਉਂ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ, ਦਰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6. ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਈ ਜਾਂ ਤੀਲਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਈ ਜਾਂ ਤੀਲ੍ਹਾ ਫੇਰਨ ਨਾਲ ਕੰਨ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਦਾ ਵੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸਲਾਈ ਨਹੀਂ ਫੇਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਕੰਨ ਦਾ ਰੋਗ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਛੇਤੀ ਕਿਉਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੰਨ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਜਲਦੀ ਕਰਵਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਧੁੱਪ ਸੇਕਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਡੀ’ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਕਿਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਸਿਹਤ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਉੱਤਰ-
ਅਕਸਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਘਰ ਵਿਚ ਧੁੱਪ ਦਾ ਆਉਣਾ ਕਿਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਧੁੱਪ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦਰ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਗੰਠਿਤ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੇਰੀਜ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

1. (1) ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਾਰੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ,
2. (2) ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਕੇਰੀਜ ਰੋਗ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੜਨ ਨਾਲ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਐਸਿਡ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਅਨੈਮਲ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਪਾਇਓਰੀਆ ਰੋਗ ਦੇ ਕੀ ਲੱਛਣ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

• ਮਸੂੜੇ ਸੁੱਜਣ ਲਗਦੇ ਹਨ,
• ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
• ਮਸੁੜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੰਦ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ,
• ਮੁੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਸਵਸਥ ਵਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਮਕੀਲੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17.
ਸਵਸਥ ਅੱਖਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਚੁਕੰਨੀਆਂ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਮੈਲ ਰਹਿਤ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18.
ਸਵਸਥ ਚਮੜੀ ਦੀ ਕੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਿਕਨੀ, ਠੋਸ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 19.
ਸਵਸਥ ਨੱਕ ਦੀ ਕੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 20.
ਸਵਸਥ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼ ਮੂੰਹ ਸੰਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਭਰਿਆ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਬੁੱਲ੍ਹ ਲਾਲ ਅਤੇ ਗਿੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 21.
ਸਵਸਥ ਗਲਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼, ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਗਲੇ ਨੂੰ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 22.
ਸਵਸਥ ਦੰਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼, ਸਹੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 23.
ਸਵਸਥ ਮਸੂੜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਠੋਸ ਅਤੇ ਲਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 24.
ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਗੰਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਅਸਵਸਥ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 25.
ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਮਿਹਨਤ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਸ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 26.
ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਆ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕਸਰਤ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਸਰਤ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ :

1. ਕਸਰਤ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛੇਤੀ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਗਦੀ ਹੈ।
2. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਛੇਤੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
4. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਫੜੇ ਵੱਡੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
5. ਖੂਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਫ਼ ਖੂਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
7. ਰੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਖਮਤਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕਸਰਤ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਨਿਯਮ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਸਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਸਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ :

1. ਕਸਰਤ ਸ਼ੁੱਧ ਹਵਾ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2. ਕਸਰਤ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਉੱਠਣ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
3. ਕਸਰਤ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਵਸਥ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 4. ਕਸਰਤ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਾਓ। ਇਕ ਦਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
4. ਕਸਰਤ ਦੇ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
5. ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕੋਈ ਢਿੱਲਾ ਕੱਪੜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
6. ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੈਰ ਕਰਨਾ, ਹਲਕੀ ਦੌੜ, ਤਰੇਲ ਤੇ ਚਲਣਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਕਸਰਤ ਹੈ।
7. ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਹੀ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
8. ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਨਿਯਮਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਿਯਮਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ –

• ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਮੁਸਾਮਾਂ ਦੇ ਮੁੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਖੂਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਅਤੇ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਵਲ ਵਹਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਰਗੜਨ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਉੱਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
• ਧੋ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬਦਬੂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲਾਭ-ਆਰਾਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਥਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਦਾਰਥ ਹੀ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੈੱਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟੁੱਟਦੇ-ਭੱਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਆਰਾਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਆਰਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉਪਾਅ ਨੀਂਦ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਫ਼ੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕਦਮ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਡੀ ਨਾੜੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਕੁਝ ਮੱਧਮ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਭਾਅ ਚਿੜ-ਚਿੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਨਹਾਉਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਿਖੋ । ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਉੱਤਰ ਖ਼ੁਦ ਕਰੋ ਇੱਕ|

ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿਉ ਮਨ|

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰੋਗ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੇਰੀਜ ਰੋਗ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਅੱਖ ਗਈ ……….. ਗਿਆ ।
ਉੱਤਰ-
ਜਹਾਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਠੰਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ………… ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਭਾਪ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਨਿਰੋਗ ਜੀਵਨ ਲਈ …………. ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਇਸ਼ਨਾਨ !

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ . ………….. ਨਾਲ ਨਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਗਰਮ ਪਾਣੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਥਕਾਵਟ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਡੈਨਟੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਖੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪਲਮ ਖੋਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਸਾਡੇ ਨਹੁੰ ਚਿੱਟੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ।

ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ PSEB 6th Class Home Science Notes

• ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਨਿਰੋਗ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ|
• ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਰਹਿਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਰੱਖੀਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਚਿਤ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰੀਏ।
• ਅੱਖਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ |ਦੇਖ-ਭਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ , “ਅੱਖਾਂ ਗਈਆਂ ਜਹਾਨ ਗਿਆ।
• ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਵਸਥਤਾ ਲਈ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਏ’ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
• ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦੁਖਣਾ ਇਕ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। |
• ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੌਲੀਆ, ਰੁਮਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਬਰੀਕ ਅੱਖਰ ਪੜਨ ਨਾਲ, ਸਰਜ ਦੇ ਡੱਬਣ ਸਮੇਂ ਸਿਲਾਈ- ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
• ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਠੀਕ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵੱਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ! ਪਰੰਤੁ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੱਜੇ ਪਾਸਿਉਂ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
• ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਲਕੇ-ਹਲਕੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
• ਜੇਕਰ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤਕ ਕਰਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ! ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। | ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
• ਦੰਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਹੀ ਸਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਦੰਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
• ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ ਜੇਕਰ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਦਾ ਕੁਝ ਭਾਗ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋੜਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ |
• ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਰਮ ਜਾਂ ਨਮਕ ਮਿਲੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਦਵਾਈ ਦੇ ਘੋਲ ਨਾਲ ਗਰਾਰੇ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।
• ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ ਬੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਦਾਤਣ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਚੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਬਦਾਮ, ਅਖਰੋਟ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਤੋੜਨੇ ਚਾਹੀਦੇ।
• ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਦੋਂ ਦੰਦ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਵਿਟਾਮਿਨ |
• ‘ਡੀ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
• ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫ਼ਾਸਫ਼ੋਰਸ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਡੀ’ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੰਤਾਸਿਨ  ਨਾਮਕ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਸਾਫ਼ ਨਹੁੰ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
• ਗੰਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖਾਧਾ ਗਿਆ ਭੋਜਨ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ।
• ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਹਜ਼ਮੀ, ਜੀ ਮਿਤਲਾਉਣਾ, ਦਸਤ ਲਗਣਾ, ਉਲਟੀ ਆਉਣਾ |
• ਨਿਬੂ ਕੱਟ ਕੇ ਨਹੁੰਆਂ ਤੇ ਰਗੜਨ ਨਾਲ ਚਮਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। |
• ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖਣਿਜ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ।
• ਨਹੁੰ ਸਫ਼ੈਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪਸੀਨਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
• ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਤਾਪ ਵੀ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੇ ਗਰਮੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
• ਠੰਢੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਭਾਪ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Punjab State Board PSEB 6th Class Home Science Book Solutions Chapter 1 ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ Textbook Exercise Questions, and Answers.

PSEB Solutions for Class 6 Home Science Chapter 1 ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਸੁਆਦੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਪਚਨਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਅਸੀਂ ਸਵਸਥ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?
ਉੱਤਰ-
ਅਸੀਂ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਖਾ ਕੇ ਸਵਸਥ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਘਰ ਸਾਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਸਥ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਘਰ ਸਾਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਸਥ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ | ਘਰ ਸਾਨੂੰ ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਵ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੋੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਅੱਜ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੈ ? |
ਉੱਤਰ-ਪੁਰਾਤਨ ਮਨੁੱਖ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਇਹੋ ਵਸਤਾਂ ਭੋਜਨ ਸਨ । ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਜਾਂ ਕੱਚਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪਕਾ ਕੇ, ਸੁਆਦੀ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਅਸੀਂ ਘਰ ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ?
ਉੱਤਰ-
ਘਰ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਹੀਂ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕੀ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਹਾਂ । ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਵੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜਿਵੇਂ-ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਖੁੱਡਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪੰਛੀ ਆਲ੍ਹਣੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਘਰ ਨੂੰ ਸਵਰਗ’ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਘਰ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਸਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸੁਖਦਾਈ ਸਥਾਨ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਘੁੰਮੀਏ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਸਾਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸੁੱਖ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਕੱਪੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਕਿਵੇਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਲੋੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੌਤ ਤਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਉਹ ਲੋੜਾਂ ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤਕ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਜਾਂ ਘਰ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਮੁੱਖ ਹਨ । ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤਕ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਕਮੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋੜ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ । ਗੱਡੀ, ਕਾਰ, ਵਾਯੂਯਾਨ, ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ, ਇੰਟਰਨੈਟ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਆਦਿ ਕਈ ਕੁੱਝ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣਾ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਲੋੜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲੋੜਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਫਾਲਤੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋੜਾਂ ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਹਨ-ਰੋਟੀ, ਕੱਪੜਾ ਅਤੇ ਮਕਾਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋੜ ਭੋਜਨ ਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਘਰ ਜਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ – ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਭੋਜਨ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਖਤਮ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ । ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਰੀਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਹਨ । ਭੋਜਨ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।

ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ – ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਘਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਦਿਨ ਭਰ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਤੇ ਘਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ, ਗਰਮੀ, ਸਰਦੀ, ਬਰਸਾਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਘਰ ਨਾਲ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਲੋੜ – ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭਿਅਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਹਣਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-
1. ਗਰਮੀ – ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ-ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਘਰ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਛੁਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਘਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਲੂ ਜਾਂ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕੋਪੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ-ਤੁਫ਼ਾਨ, ਗੜੇ, ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

2. ਜੰਗਲੀ – ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ-ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਅਤੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਕੰਧ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਆਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ | ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਆਦਿ ਵੀ ਇਸੇ ਲਈ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

3. ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਭਾਵਨਾ-ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਚਾਰ-ਦੀਵਾਰੀ ਵਿਚ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ | ਘਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਘਰ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵੰਡਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਭੈਣ-ਭਰਾ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਹਨਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ-

1. ਗਰਮੀ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ-ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਢ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹੋ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਲਮਲ ਅਤੇ ਰੂਬੀਆ ਆਦਿ । ਪਰੰਤੂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਊਨੀ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਪ ਦੇ ਕੁਚਾਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਣ ਦਿੰਦੇ । ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣਨ ਅਤੇ ਖਰੀਦਣ ਸਮੇਂ ਰੁੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

2. ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ – ਕੱਪੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਸੀ । ਤਦ ਖੱਲਾਂ ਹੀ ਕੱਪੜੇ ਸਨ । ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਉਣ-ਪਰੋਣ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਫੁੱਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

3. ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ – ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਸੱਭਿਅ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਕਦੀ ਕੋਈ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਅਸੱਭਿਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਖੇਡਣ, ਤੈਰਨ, ਖਾਣਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਕੱਪੜੇ ਦੁਆਰਾਂ ਸੱਭਿਅ ਅਤੇ ਅਸੱਭਿਅ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

4. ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ-ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

5. ਕੀੜੇ ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ-ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਛੂ, ਭੰਡ, ਮੱਛਰ ਆਦਿ । ਜੇਕਰ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਕੱਟਣ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਡੰਗ ਚਮੜੀ ਤਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਨੰਗੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੱਟਣ ਤਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

PSEB 6th Class Home Science Guide ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ Important Questions and Answers

ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਰ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਹਰ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸਰੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਘਰ ਕਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਘਰ ਨਿਜੀ ਸਵਰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਕਿਸ ਵਸਤੂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਸੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਸੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕਿਉਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਸਣ ਦੀ ਹੋੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਕੱਪੜੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਘਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗਰਮੀ-ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਘਰ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ । ਘਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਲੂ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਕਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਫ਼ਾਨ, ਗੜੇ, ਹਨੇਰੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਛੂ, ਭੂੰਡ, ਮੱਛਰ ਆਦਿ । ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਡੰਗ ਚਮੜੀ ਤਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਬਿਨਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਕੱਟਣ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕੱਪੜੇ ਸਾਡੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ ਸੀ । ਤਦ ਖੱਲਾਂ ਹੀ ਕੱਪੜੇ ਸਨ । ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਊਣ-ਪਰੋਣ ਵਿਚ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਛਾਪੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਫੁੱਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਦਿਲ-ਖਿੱਚਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਜੋ ਭੋਜਨ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੇਟ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੱਭਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਉਦੋਂ ਉਹ ਕੰਦ ਮੂਲ, ਫਲ-ਫੂਲ ਖਾ ਕੇ ਪੇਟ ਭਰਦਾ ਸੀ । ਹੁਣ ਸੱਭਿਆ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਭੋਜਨ ਪਕਾ ਕੇ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਆਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਬਣਾ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ । ਭੋਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਕਾਰਨ ਹਨ-

1. ਸਰੀਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ – ਭੋਜਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ | ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਉਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਤੱਤ ਸਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਤੱਤ ਜਿਵੇਂ-ਚਰਬੀ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਖਣਿਜ ਵੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਇੱਕ ਵੀ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਗਦੇ ਹਾਂ । ਭੋਜਨ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

2. ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ – ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਵਿਆਹ ਜਨਮ-ਦਿਨ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਚਾਹ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ | ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਲੰਗਰ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਕਾਰਨ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
1. ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ-ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ ਸੱਭਿਅ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਅੱਜ ਜੇਕਰ ਕਦੀ ਕੋਈ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜੇ ਨਾ ਪਹਿਨੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਰਖ ਜਾਂ ਅਸੱਭਿਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਖੇਡਣ, ਤੈਰਨ, ਖਾਣਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਕੱਪੜੇ ਦੁਆਰਾ ਸੱਭਿਅ ਅਤੇ ਅਸੱਭਿਅ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

2. ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਅ-ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿਉ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੋਜਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੱਪੜੇ ਕਿਹੜੀ ਕੁਦਰਤੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਤਨ ਢੱਕਣ ਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਘਰ ਦੀ ਤਾਂਘ ………………………. ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਦੀਵੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਪੱਕਿਆ ਭੋਜਨ ………………………. ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਸੁਆਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ……………………… ਪਹਿਣਦੇ ਹਾਂ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਘਰ ਨਿਜੀ ……………………. ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਵਰਗ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਨੁੱਖ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕੱਪੜੇ ਸਾਨੂੰ ………. ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਤੋਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਕੱਪੜੇ ………… ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-ਸਭਿਅਤਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ………… ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਐਸਬੈਸਟਾਸ ਦੇ ।

Punjab State Board PSEB 12th Class Maths Book Solutions Chapter 6 Application of Derivatives Miscellaneous Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 12 Maths Chapter 6 Application of Derivatives Miscellaneous Exercise

Question 1.
Using differentials, find the approximate value of each of the following:
Solution.
(a) \(\left(\frac{17}{81}\right)^{\frac{1}{4}}\)
Solution.
Consider y = \(x^{\frac{1}{4}}\).

Let x = \(\frac{16}{81}\) and ∆x = \(\frac{1}{81}\).

Then, ∆y = (x + ∆x)^{\(\frac{1}{4}\)} – x^{\(\frac{1}{4}\)}

= \(\left(\frac{17}{81}\right)^{\frac{1}{4}}-\left(\frac{16}{81}\right)^{\frac{1}{4}}\)

= \(\left(\frac{17}{81}\right)^{\frac{1}{4}}-\frac{2}{3}\)

∴ \(\left(\frac{17}{81}\right)^{\frac{1}{4}}\) = \(\frac{2}{3}\) + ∆y

Now, dy is approximately equal to ∆y and is given by

dy = \(\left(\frac{d y}{d x}\right) \Delta x=\frac{1}{4(x)^{\frac{3}{4}}}(\Delta x)\)

= \(\frac{1}{4\left(\frac{16}{81}\right)^{\frac{3}{4}}}\left(\frac{1}{81}\right)=\frac{27}{4 \times 8} \times \frac{1}{81}=\frac{1}{32 \times 3}=\frac{1}{96}\) = 0.010

Hence, the approximate value of \(\left(\frac{17}{81}\right)^{\frac{1}{4}}\) is \(\frac{2}{3}\) + 0.010
= 0.667 + 0.010 = 0.677.

(b) Consider y = \(x^{-\frac{1}{5}}\).
Let x = 32 and ∆x = 1.
Then, ∆y = (x + ∆x)^{\(-\frac{1}{5}\)} – x^{\(-\frac{1}{5}\)}

= (33)^{\(-\frac{1}{5}\)} – (32)^{\(-\frac{1}{5}\)}

= (33)^{\(-\frac{1}{5}\)} – \(\frac{1}{2}\)
∴ (33)^{\(-\frac{1}{5}\)} = \(\frac{1}{2}\) + ∆y

Now, dy is approximately equal to ∆y and is given by
dy = \(\left(\frac{d y}{d x}\right) \Delta x=\frac{-1}{5(x)^{\frac{6}{5}}}(\Delta x)\) (As y = x^{\(-\frac{1}{5}\)})

= \(\frac{-1}{5(2)^{6}}(1)=-\frac{1}{320}\) = – 0.003.

Hence, the approximate value of (33)^{\(-\frac{1}{5}\)}
= \(\frac{1}{2}\) + (- 0.003) = 0.5 – 0.003 = 0.497.

Question 2.
Show that the function given by f(x) = \(\frac{\log x}{x}\) maximum at x = e.
Solution.
The given function is f(x) = \(\frac{\log x}{x}\)

Therefore, by second derivative test, f is the maximum at x = e.

Question 3.
The two equal sides of an isosceles triangle with fixed base b are decreasing at the rate of 3 cm per second. How fast s the area decreasing when two equal sides are equal to the base?
Solution.

Let ∆ ABC be isosceles, where BC is the base of fixed length b.
Let the length of the two equal sides of ∆ABC be a.
Draw AD ⊥ BC

Now, in ∆ADC, by applying the Pythagoras theorem, we have

AD = \(\sqrt{a^{2}-\frac{b^{2}}{4}}\)

:. Area of triangle (A) = \(\frac{1}{2} b \sqrt{a^{2}-\frac{b^{2}}{4}}\)

The rate of change of the area with respect to time (t) is given by

\(\frac{d A}{d t}=\frac{1}{2} b \cdot \frac{2 a}{2 \sqrt{a^{2}-\frac{b^{2}}{4}}} \cdot \frac{d a}{d t}=\frac{a b}{\sqrt{4 a^{2}-b^{2}}} \cdot \frac{d a}{d t}\)

It is given that the two equal sides of the triangle are decreasing at the rate of 3 cm per second.

∴ \(\frac{d a}{d t}\) = – 3 cm/s (Negative sign shows for decreasing)

∴\(\frac{d A}{d t}=\frac{-3 b}{\sqrt{4 a^{2}-b^{2}}} \mathrm{~cm}^{2} / \mathrm{s}\) cm² / s

When a = b, we have \(\frac{d A}{d t}=\frac{-3 b^{2}}{\sqrt{4 b^{2}-b^{2}}}=\frac{-3 b^{2}}{\sqrt{3 b^{2}}}\) = √3b cm² / s
Hence, if the two equal sides are equal to the base, then the area of the triangle ¡s decreasing at the rate of √3 db cm²/s.

Question 4.
Find the equation of the normal to curve y² = 4x at the point (1, 2).
Solution.
The equation of the given curve is y² = 4x.
On differentiating w.r.t. x, we get
2y \(\frac{d y}{d x}\) = 4

⇒ \(\frac{d y}{d x}\) = \(\frac{4}{2 y}=\frac{2}{y}\)

Slope of the tangent at (1, 2) is \(\left(\frac{d y}{d x}\right)_{(1,2)}=\frac{2}{2}\) = 1
and slope of the normal at the point (1, 2) is = \(\frac{-1}{1}\) = – 1.
∴ Equation of the normal at (1, 2) is
y – 2 = – 1(x – 1)
⇒ y – 2 = – x + 1
⇒ x + y – 3 = 0.

Question 5.
Show that the normal at any point 0 to the curve x = a cos0 + a0 sin0, y = a sin0 – a0 cos0 is at a constant distance from the origin.
Solution.
The given curve is x = a cos θ + a θ sin θ, y = a sin θ – a θ cos θ
On differentiating w.r.t. θ, we get dx
\(\frac{d x}{d \theta}\) = – a sin θ + a sin θ + a θ cos θ
= a θ cos θ

and \(\frac{d y}{d \theta}\) = a cos θ – a cos θ + a θ sin θ
= a θ sin θ

Slope of the tangent at θ,

\(\frac{d y}{d x}=\frac{d y}{d \theta} \cdot \frac{d \theta}{d x}=\frac{a \theta \sin \theta}{a \theta \cos \theta}\) = tan θ

∴ Slope of the normal at θ is \(\frac{1}{\tan \theta}\) = – cot θ.

The equation of the normal at a given point (x, y) is given by
y – a sin θ + a θ cos θ = – \(\frac{1}{\tan \theta}\) (x – a cos θ – a θ sin θ)

⇒ y sin θ – a sin2 θ + a θ sin θ cos θ = – x cos θ + a cos2 θ + a θ sin θ cos θ
⇒ x cos θ + y sin θ – a (sin² θ + cos² θ) = 0
⇒ x cos θ + y sin θ – a = 0
Now, the perpendicular distance of the normal from the origin is \(\frac{|-a|}{\sqrt{\cos ^{2} \theta+\sin ^{2} \theta}}=\frac{|-a|}{\sqrt{1}}=|-a|\), which is independent of θ.
Hence, the perpendicular distance of the normal from the origin is constant.

Question 6.
Find the intervals in which the function f given by f(x) = \(\frac{4 \sin x-2 x-x \cos x}{2+\cos x}\) is
(i) strictly increasing
(ii) strictly decreasing
Solution.
Given, f(x) = \(\frac{4 \sin x-2 x-x \cos x}{2+\cos x}\)

Now, f'(x) = 0
⇒ cos x = 0 or cos x = 4
But, cos x ≠ 4
∴ cos x = 0
⇒ x = \(\frac{\pi}{2}, \frac{3 \pi}{2}\)
Now, x = \(\frac{\pi}{2}\) and x = \(\frac{3 \pi}{2}\) divides (0, 2π) into three disjoint intervals i.e.,
(0, \(\frac{\pi}{2}\)), (\(\frac{\pi}{2}, \frac{3 \pi}{2}\)), and (\(\frac{3 \pi}{2}\), 2π)

In intervals (0, \(\frac{\pi}{2}\)) and (\(\frac{3 \pi}{2}\), 2π), f'(x) > 0.

Thus, f(x) is increasing for 0 < x < \(\frac{x}{2}\) and \(\frac{3 \pi}{2}\) < x < 2π.
In the interval \(\frac{\pi}{2}, \frac{3 \pi}{2}\), f'(x) < 0.
Thus, f(x) is decreasing for \(\frac{\pi}{2}\) < x < \(\frac{3 \pi}{2}\).

Question 7.
Find the intervals in which the function f given by f(x) = x³ + \(\frac{1}{x^{3}}\), x ≠ 0 is
(i) increasing
(ii) decreasing
Solution.
f(x) = x³ + \(\frac{1}{x^{3}}\)

∴ f'(x) = 3x² – \(\frac{3}{x^{4}}=\frac{3 x^{6}-3}{x^{4}}\)

Then, f’(x) = 0 = 3x⁶ – 3 = 0
⇒ x⁶ = 1
⇒ x = ± 1
Now, the points x = 1 and x = – 1 divide the real line into three disornt intervals i.e., (- ∞, – 1), (- 1, 1), and (1, ∞).
In intervals (- ∞, – 1) and (1, ∞) i.e., when x < – 1 and x > 1, f’(x) > 0.
Thus, when x < – 1 and x > 1, f is increasing.
In interval (- 1, 1) i.e., when – 1 < x < 1, f’(x) < 0.
Thus, when – 1 < x < 1, f is decreasing.

Question 8.
Find the maximum area of an isosceles triangle inscribed in the ellipse \(\frac{x^{2}}{a^{2}}+\frac{y^{2}}{b^{2}}\) = 1 with Its vertex at one end of the major
Solution.

A = area of isosceles ∆ APP’
= \(\frac{1}{2}\) . PP’ . AM

= \(\frac{1}{2}\) ab (2b sin θ) (a – a cos θ)

= ab (sin θ – \(\frac{1}{2}\) sin 2θ)

Differentiating w.r.t. θ, we get
\(\frac{d A}{d \theta}\) = ab (cos θ – cos 2θ)

For maxima and minima,
\(\frac{d A}{d \theta}\) = 0

∴ ab(cos θ – cos 2θ) = 0
⇒ cos 2θ = cos θ
⇒ 2θ = 2π – θ
⇒ θ = \(\frac{2 \pi}{3}\)

Now, \(\frac{d^{2} A}{d \theta^{2}}\) = ab(- sin θ + 2 sin 2θ)

At θ = \(\frac{2 \pi}{3}\),

\(\frac{d^{2} A}{d \theta^{2}}\) = ab \(\left(-\sin \frac{2 \pi}{3}+2 \sin \frac{4 \pi}{3}\right)\)

= ab \(\left[-\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)+2\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}\right)\right]\)

= ab \(\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}-\frac{2 \sqrt{3}}{2}\right)=\frac{-3 \sqrt{3}}{2}\) ab < 0

⇒ A is maximum, when θ = \(\frac{2 \pi}{3}\) = 120°

Maximum value of A = ab(sin 120° – \(\frac{1}{2}\) sin 240°)
= ab \(\left[\frac{\sqrt{3}}{2}-\frac{1}{2}\left(-\frac{\sqrt{3}}{2}\right)\right]=\frac{3 \sqrt{3}}{4} a b\)

Thus, rnaximum area o the isosceles triangle is \(\frac{3 \sqrt{3}}{4} a b\) ab sq. unit.

Question 9.
A tank with rectangular base and rectangular sides, open at the top is to be constructed so that its depth in 2 m and volume is 8 m³. If building of tank costs ₹ 70 per sq m for the base and ₹ 45 per sq metre for sides. What is the cost of least expensive tank?
Solution.
Let l, b and h represent the length, breadth and height of the tank, respectively.
Then, we have height (ft) = 2 m
∴ Volume of the tank = 8 m³
⇒ Volume of the tank = l × b × h
⇒ 8 = l × b × 2
⇒ lb = 4
⇒ b = \(\frac{4}{l}\)
Now, area of the base = lb = 4
Area of the 4 walls (A) = 2h (l + b)
∴ A = 4 (l + \(\frac{4}{l}\))
⇒ \(\frac{d A}{d l}=4\left(1-\frac{4}{l^{2}}\right)\)
However, the length cannot be negative.
Therefore, we have l = 4
∴ b = \(\frac{4}{l}=\frac{4}{2}\) = 2

Now, \(\frac{d^{2} A}{d l^{2}}=\frac{32}{l^{3}}\)

when l = 2, then \(\frac{d^{2} A}{d l^{2}}=\frac{32}{8}\) = 4 > 0

Thus, by second derivative test, the area is the minimum when l = 2.
We have l = b = h = 2
∴ Cost of building the base = ₹ 70 × (lb)
= ₹ 70 (4) = ₹ 280
Cost of building the walls = ₹ 2h (l + b) × 45
= ₹ 90 (2) (2 + 2)
= ₹ 8 (90) = ₹ 720
Required total cost = ₹ 280 + 720 = ₹ 1000
Hence, the total cost of the tank will be ₹ 1000.

Question 10.
The sum of the perimeter of a circle and square is k, where k is some constant. Prove that the sum of their areas is least when the side of square is double the radius of the circle.
Solution.
Let x be the radius of the circle and y be the side of the square
Circumference of the circle = 2πx
Perimeter of square = 4y
Sum of perimeters of circle and square = 2πx + 4y = k ……………(i)
Area of circle = πx²
Area of square = y²
Sum of areas of circle and square = πx² + y² …………..(ii)
From Eq. (i),
y = \(\frac{k-2 \pi x}{4}\) ……………..(iii)

Question 11.
A window is in the form of a rectangle surmounted by a semicircular opening. The total perimeter of the window is 10 m. Find the dimensions of the window to admit maximum light through the whole opening.
Solution.

Let x and y be the length and breadth of the rectangular window.
Then, radius of the semicircular opening = \(\frac{x}{2}\)
It is given that the perimeter of the window is 10 m.
∴ x + 2y + \(\frac{\pi x}{2}\) = 10

⇒ (x + \(\frac{\pi}{2}\)) + 2y = 10

⇒ 2y = 10 – x (1 + \(\frac{\pi}{2}\))

⇒ y = 5 – x (\(\frac{1}{2}+\frac{\pi}{4}\))

∴ Area of the window (A) is given by

Therefore, by second derivative test, the area is the maximum when length x = \(\frac{20}{\pi+4}\) m.

y = \(5-\frac{20}{\pi+4}\left(\frac{2+\pi}{4}\right)=5-\frac{5(2+\pi)}{\pi+4}=\frac{10}{\pi+4} \mathrm{~m}\)

Hence, the required dimensions of the window to admit maximum light is given by length = \(\frac{20}{\pi+4}\) m and breadth = \(\frac{10}{\pi+4}\) m.

Question 12.
A point on the hypotenuse of a triangle is at distance a and b from the sides of the triangle. Show that the maximum length of the hypotenuse is \(\left(a^{\frac{2}{3}}+b^{\frac{2}{3}}\right)^{\frac{3}{2}}\).
Solution.
Let ∆ ABC be right angled at B.
Let AB = x and BC = y.
Let P be a point on the hypotenuse of the triangle such that P is at a distance of a and b from the sides AB and BC respectively.

Let ∠C = θ.
We have, AC = \(\sqrt{x^{2}+y^{2}}\)
Now, PC = b cosec θ and, AP = a sec θ
∴ AC = AP + PC
⇒ AC = b cosec θ + a sec θ ……………. (i)

∴ \(\frac{d(A C)}{d \theta}\) = – cosec θ cot θ + a sec θ tan θ

∴ \(\frac{d(A C)}{d \theta}\) = 0

⇒ a sec θ tan θ = cosec θ cot θ

It can be clearly shown that \(\frac{d^{2}(A C)}{d \theta^{2}}\) < 0 when tan θ = \(\left(\frac{b}{a}\right)^{\frac{1}{3}}\).

Therefore, by second derivative test, the length of the hypotenuse is the tan θ = \(\left(\frac{b}{a}\right)^{\frac{1}{3}}\).

Now, when tan θ = \(\left(\frac{b}{a}\right)^{\frac{1}{3}}\), then we have

AC = \(\frac{b \sqrt{a^{\frac{2}{3}}}+b^{\frac{2}{3}}}{b^{\frac{1}{3}}}+\frac{a \sqrt{a^{\frac{2}{3}}}+b^{\frac{2}{3}}}{a^{\frac{1}{3}}}\) [Using Eqs. (i) and (ii)]

= \(\sqrt{a^{\frac{2}{3}}+b^{\frac{2}{3}}}\left(b^{\frac{2}{3}}+a^{\frac{2}{3}}\right)=\left(a^{\frac{2}{3}}+b^{\frac{2}{3}}\right)^{\frac{3}{2}}\)

Hence, the maximum length of the hypotenuse is \(\left(a^{\frac{2}{3}}+b^{\frac{2}{3}}\right)^{\frac{3}{2}}\).

Question 13.
Find the points at which the function f given by f(x) = (x – 2)⁴ (x + 1)³ has –
(i) local maxima
(ii) local minima
(iii) point of inflexion
Solution.
The given function is f(x) = (x – 2)⁴ (x + 1)³
∴ f'(x) = 4 (x – 2)³ (x + 1)³ + 3(x + 1)² (x – 2)⁴
= (x – 2)³ (x +1)² [4(x + 1) + 3(x – 2)]
= (x – 2)³ (x + 1)² (7x – 2)
f'(x) = 0
⇒ x = – 1 and x = \(\frac{2}{7}\) or x = 2
Now, for values of x close to \(\frac{2}{7}\) and to the left of \(\frac{2}{7}\), f'(x) > 0.

Also, for values of x close to \(\frac{2}{7}\) and to the right of \(\frac{2}{7}\), f'(x) < 0.

Thus, x = \(\frac{2}{7}\) is the point of local maxima.
Now, for values of x close to 2 and to the left of 2, f'(x) < 0. Also, for values of x close to 2 and to the right of 2, f'(x) > 0.
Thus, x = 2 is the point of local minima.
Now, as the value of x varies through – 1, f (x) does not change its sign.
Thus, x = – 1 is the point of inflexion.

Question 14.
Find the absolute maximum and minimum values of the function f’given by f(x) = cos² x + sin x, x ∈ [0, π].
Solution.
Given, f(x) = cos² x + sin x
∴ f'(x) = 2 cos x (- sin x) + cos x = – 2 sin x cos x + cos x
Now, f’ (x) = 0
⇒ 2 sin x cos x = cos x
⇒ 2 sin x cos x – cos x = 0
⇒ cos x (2 sin x – 1) = 0
⇒ sin x = – or cos x = 0
⇒ x = \(\frac{\pi}{6}\) or \(\frac{\pi}{2}\) as x ∈ [0, π]
Now, evaluating the value of f at critical points x = \(\frac{\pi}{2}\) and x = \(\frac{\pi}{6}\) and at
the end points of the interval [0, π] (i.e., at x = 0 and x = π), we have

f(\(\frac{\pi}{6}\)) = cos² \(\frac{\pi}{6}\) + sin \(\frac{\pi}{6}\)
= \(\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^{2}+\frac{1}{2}=\frac{5}{4}\)

f(0) = cos² 0 + sin 0
= 1 + 0 = 1

f(π) = cos² π + sin π
= (- 1)² + 0 = 1

f(\(\frac{\pi}{2}\)) = cos² \(\frac{\pi}{2}\) + sin \(\frac{\pi}{2}\)
= 0 + 1 = 1

Hence, the absolute maximum value of f is \(\frac{5}{4}\) occurring at x = \(\frac{\pi}{6}\) and the absolute minimum value of f is 1 occurring at x = 0, \(\frac{\pi}{2}\) and π.

Question 15.
Show that the altitude of the right circular cone of maximum volume that can be inscribed in a sphere of radius r, is -.
Solution.

Let R be the radius and h be the height of cone.
∴OA = h – r
In ∆OAB, r² = R² + (h – r)²
⇒ r² = R² + h² + r² – 2rh
⇒ R² = 2rh – h²
The volume V of the cone is given by V = \(\frac{1}{3}\) πR²h
= \(\frac{1}{3}\) πh (2rh – h²)

= \(\frac{1}{3}\) π (2rh² – h³)

On differentiating w.r.t. h, we get
\(\frac{d V}{d h}\) = \(\frac{1}{3}\) π (4rh – 3h²)

For maximum or minimum put \(\frac{d V}{d h}\) = 0
⇒ 4rh = 3h²
⇒ 4r = 3h
∴ h = \(\frac{4 r}{3}\) (h ≠ 0)

Now, \(\frac{d^{2} V}{d h^{2}}\) = \(\frac{1}{3}\) π (4r – 6h)

At h = \(\frac{4 r}{3}\),

\(\left(\frac{d^{2} V}{d h^{2}}\right)_{h=\frac{4 r}{3}}\) = \(\frac{1}{3}\) π (4r – 6 × \(\frac{4 r}{3}\))

= \(\frac{pi}{3}\) (4r – 8r) = \(\frac{-4 r \pi}{3}\) < 0 ⇒ V is maximum when h = \(\frac{4 r}{3}\) Hence, volume of the cone is maximum when h = \(\frac{4 r}{3}\), which is the altitude of cone. Question 16. Let f be a function defined on [a, b] such that f'(x) > 0, for all x ∈ (a, b). Then prove that f is an increasing function on (a, b).
Solution.
Given, f'(x) > 0 on (a, b)
f is a differentiable function on (a, b).
Also, every differentiable function is continuous, therefore, f is continuous on (a, b).
Let x₁, x₂ ∈ [a, b] and x₂ > x₁; then by LMV theorem, there exist c ∈ [a, b] such that

f'(c) = \(\frac{f\left(x_{2}\right)-f\left(x_{1}\right)}{x_{2}-x_{1}}\)
⇒ f(x₂) – f(x₁) = (x₂ – x₁) f'(c)
⇒ f(x₂) – f(x₁) > 0 as x₂ > x₁ and f'(x) > 0
⇒ f(x₂) > f(x₁)
For x₁ < x₂
⇒ f(x₁) < f(x₂)
Hence, f is an increasing function on (a, b).

Question 17.
Show that the height of the cylinder of maximum volume that can be inscribed in a sphere of radius R, is . Also, find the maximum volume.
Solution.

Radius of the sphere = R
Let h be the height and x be the diameter of the base of the inscribed cylinder Then.
h² + x² = (2R)²
⇒ h² + x² = 4R² …………(i)
Volume of the cylinder = π (radius)² × height

⇒ V = π (\(\frac{x}{2}\))² . h
= \(\frac{1}{4}\) πx²h
⇒ V = \(\frac{1}{4}\) πh(4R² – h²) …………(ii)
[From Eq. (i), x² = 4R² – h²]

⇒ V = πR²h – \(\frac{1}{4}\) πh³
On differentiating w.r.t h, we get
\(\frac{d V}{d h}\) = πR²h – \(\frac{3}{4}\) πh²
= π (R² – \(\frac{3}{4}\) h²)

Put \(\frac{d V}{d h}\) = 0
⇒ R² = \(\frac{3}{4}\) h²
⇒ h = \(\frac{2 R}{\sqrt{3}}\)

Thus, volume of the cylinder is maximum when h = \(\frac{2 R}{\sqrt{3}}\).

Question 18.
Show that height of the cylinder of greatest volume which can be inscribed in a circular cone of height h and having
semi-vertical angle a is one-third that of one cone and the
greatest volume of cylinder Is ida3 tan2 a.
Solution.

Let VAR be the cone of height h, semi-vertical angle a and let x be the radius of the base of the cylinder A’ B’ DC which is inscribed in the cone VAB.
Then, OO’ is the height of the cylinder = VO – VO’ = h – x cot α
Volume of the cylinder,
V = πx² (h – x cot α) ………………(i)
On differentiating w.r.t. x, we get
\(\frac{d V}{d x}\) = 2πrh – 3πx² cot α
For maxima or minima put \(\frac{d V}{d x}=\)= 0
⇒ 2πxh – 3πx² cot α = 0

⇒ x = \(\frac{2 h}{3}\) tan α (∵ x ≠ 0)

Now, \(\frac{d^{2} V}{d x^{2}}\) = 2πh – 6π x cot α

At x= \(\frac{2 h}{3}\) tan α,

\(\frac{d^{2} V}{d x^{2}}\) = π (2h – 4h) = – 2πh < 0

Now, OO’ = h – x cot α = h – \(\frac{2 h}{3}\) = \(\frac{h}{3}\)

∴ The maximum volume of the cylinder is V = π (\(\frac{2 h}{3}\) tan α)² (h – \(\frac{2 h}{3}\))

= \(\frac{4}{27}\) πh³ tan² α.

Direction (19 – 24):
Choose the correct answer.

Question 19.
A cylindrical tank of radius 10 m is being filled with wheat at the rate of 314 cubic meter per hour. Then the depth of the wheat is increasing at the rate of
(A) 1 m/h
(B) 0.1 m/h
(C) 1.1 m/h
(D) 0.5 m/h
Solution.
Let r be the radius of the cylinder.
Then, volume (V) of the cylinder is given by,
V = π (radius)² × height
= π (10)² h (radius = 10 m)
= 100 πh
On differentiating w.r.t. t, we get
\(\frac{d V}{d t}\) = 100 π \(\frac{d h}{d t}\)
The tank is being filled with wheat at the rate of 314 cubic metres per hour.
\(\frac{d V}{d t}\) = 314 m³/h

Thus, we have
314 = 100π \(\frac{d h}{d t}\)

⇒ \(\frac{d h}{d t}\) = \(\frac{314}{100(3.14)}=\frac{314}{314}\) = 1

Hence, the depth of wheat is increasing at the rate of 1 m / h.
The correct answer is (A).

Question 20.
The slope of the tangent to the curve x = t² + 3t – 8, y = 2t² – 2t – 5 at the point (2, – 1) is
(A) \(\frac{22}{7}\)

(B) \(\frac{6}{7}\)

(C) \(\frac{7}{6}\)

(D) \(\frac{-6}{7}\)
Solution.
The given curve is x = t² + 3t – 8 and y = 2t² – 2t – 5
∴ \(\frac{d x}{d t}\) = 2t + 3 and

\(\frac{d y}{d t}\) =4t – 2

∴ \(\frac{d y}{d x}=\frac{d y}{d t} \cdot \frac{d t}{d x}=\frac{4 t-2}{2 t+3}\)

The given point is (2, – 1)
At x = 2, we have r2+3r-8=2
⇒ t² + 3t – 10 = 0
⇒ (t – 2) (t + 5) = 0
⇒ t = 2 or t = – 5
At y = – 1, we have
⇒ 2t² – 2t – 4 = 0
⇒ 2 (t² – t – 2) = 0
⇒ t = 2 or t = – 1
The common value oft is 2.
Hence, the slope of the tangent to the given curve at point (2, – 1) is

\(\left[\frac{d y}{d x}\right]_{t=2}=\frac{4(2)-2}{2(2)+3}=\frac{8-2}{4+3}=\frac{6}{7}\)
The correct answer is (B).

Question 21.
The line y = mx + 1 is a tangent to the curve y2 = 4# if the value of m is
(A) 1
(B) 2
(C) 3
(D) \(\frac{1}{2}\)
Solution.
The equation of the tangent to the given curve is y = mx + 1.
Now, substituting y = mx + 1 in y² = 4x, we get
⇒ (mx + 1)² = 4x
⇒ m²x² +1 + 2mx – 4x = 0
⇒ m²x² + x (2m – 4) + 1 = 0 …………….(i)
Since a tangent touches the curve at one point, the roots of equation (i) must be equal.
Therefore, we have
Discriminant = 0
⇒ (2m – 4)² – 4(m²) (1) = 0
⇒ 4m² + 16 – 16m – 4m² = 0
⇒ 16 – 16m = 0
⇒ m = 1
Hence, the required value of m is 1.
The correct answer is A.

Question 22.
The normal at the point (1, 1) on the curve 2y + x² = 3 is
(A) x + y = 0
(B) x – y = 0
(C) x + y + 1 = 0
(D) x – y = 0
Solution.
The equation of the given curve is 2y + x² = 3

\(\frac{2 d y}{d x}\) + 2x = 0

\(\frac{d y}{d x}\) = – x

Slope of the normal to the given curve at point (1, 1) is \(\frac{-1}{\left[\frac{d y}{d x}\right]_{(1,1)}}=\frac{-1}{-1}\) = 1
Hence, the equation of the normal to the given curve at (1, 1) is given as
⇒ y – 1 = 1 (x – 1)
⇒ y – 1 = x – 1
⇒ x – y = 0
The correct answer is (B).

Question 23.
The normal to the curve x² = 4y passing (1, 2) is
(A) x + y = 3
(B) x – y = 3
(C) x + y = 1
(D) x – y = 1
Solution.
The equation of the given curve is x = 4y
Differentiating w.r.t x, we get
2x = 4 \(\frac{d y}{d x}\)

∴ \(\frac{d y}{d x}=\frac{2 x}{4}=\frac{x}{2}\) = slope of the tangent
∴Slope of the normal = (- 1) / slope of tangent
∴ Equation of normal at (x₁, y₁) is
y – y₁ = (x – x₁) ……………..(i)
It passes through (1, 2), therefore
2 – y₁ = – \(\frac{2}{x_{1}}\) (1 – x₁)
⇒ 2x₁ – x₁y₁ = – 2 + 2x₁
x₁y₁ = 2
or y₁ = \(\frac{2}{x_{1}}\) …………(ii)
The point (x₁, y₁) lies on x² = 4y
x₁² = 4y₁ ……………(iii)
From Eqs. (i) and (iii), we get
x₁² = 4 . \(\frac{2}{x_{1}}\)
∴ x₁³ = 8
x₁ = 2
From Eq. (iii), 4 = 4y₁
∴ y₁ = 1
Putting these values in Eq. (i), we get
y – 1 = – \(\frac{2}{24}\) (x – 2)
y – 1 = – x + 2
⇒ x + y = 3
The correct answer is (A).

Question 24.
The points on the curve 9y² = x³, where the normal to the curve makes equal intercepts with the axes are
(A) (4, ± \(\frac{8}{3}\))

(B) (4, – \(\frac{8}{3}\))

(C) (4, ± \(\frac{3}{8}\))

(D)(± 4, \(\frac{3}{8}\))
Solution.
The equation of the given curve is 9y² = x³
Differentiating w.r.t. x, we get
18 y \(\text { dy }\) = 3x²

⇒ \(\frac{d y}{d x}=\frac{x^{2}}{6 y}\)

Let P(x₁, y₁) be the point where normal is drawn
Slope of tangent = \(\frac{x_{1}^{2}}{6 y_{1}}\)

∴ Slope of normal = \(\frac{6 y_{1}}{x_{1}^{2}}\)

Normal make equal intercepts on the curve
∴ Its slope = ± 1
– \(\frac{6 y_{1}}{x_{1}^{2}}\) = ± 1
⇒ 6y₁ = ± x₁² ……………..(i)
(x₁, y₁)lies on the curve 9y² = x³
⇒ 9y₁² = x₁³ …………..(ii)
Taking +ve sign, eliminating y₁ from Eq. (1) and Eq. (ii),
9 \(\left(\frac{x_{1}^{2}}{6}\right)^{2}\) = x₁³
⇒ \(\frac{9 x_{1}^{4}}{36}\) = x₁³
⇒ x₁ = 4
From Eq. (i),
y₁ = ± \(\frac{x_{1}^{2}}{6}=\pm \frac{16}{6}\)[Putting x = 4]
= ± \(\frac{8}{3}\)
∴ The point P is (4, ± \(\frac{8}{3}\))
The correct answer is (A).

Punjab State Board PSEB 7th Class Home Science Book Solutions Chapter 2 ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 7 Home Science Chapter 2 ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ

Home Science Guide for Class 7 PSEB ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ Textbook Questions and Answers

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ
ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ 11 ਤੋਂ 15 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਮੁਟਿਆਰਪਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ 11 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਮੁਟਿਆਰਪਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
12-15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਮੁਟਿਆਰਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੁਟਿਆਰਪਨ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਗੋਲਾਈਆਂ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਛਾਤੀਆਂ ਉਭਰਨ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਪੇਂਡੂ (Pelvis) ਚੌੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਕਾਰਨ ਮੁਟਿਆਰ ਹੁਣ ਹੋਰ ਭਰਵੀਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਮਾ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲਿੰਗ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਲੰਮਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬੇਢੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਠੋਡੀ ਤੇ ਵਾਲ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਅਵਾਜ਼ ਫਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਇਹਨਾਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਹੁਣ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ । ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸੁਸਤੀ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸੌਣ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਮੇ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਲਿੰਗ ਚੇਤਨਾ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਉਹ ਜਲਦੀ ਉਕਤਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੋਂਹਦੀਆਂ | ਵੱਡਿਆਂ ਵੱਲ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗਦੀ ਹੈ । ਕਹਿਣਾ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਮੁੰਡਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਇਹ ਖਿੱਚ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਡੁੱਬਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ (Puberty) ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਉਣ । ਜੇਕਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਵਤੀਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਾਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਅਤੇ ਠੀਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਬਤੀਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
8 ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀ-ਕੀ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਘੁਮੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਲਗਪਗ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ । ਉਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੌੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਲ਼ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਪਰਲੇ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਜਬਾੜੇ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਬਚਪਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਛੋਟਾ ਆਦਮੀ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਣ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਵਾਂ ਵੀ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ । ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਰੁੱਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੱਚਾ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇਪਨ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ । ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਸਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
8 ਤੋਂ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿਚ ਕੀ-ਕੀ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੇਖੋ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
11 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ 11 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ (Puberty) ਆਖਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਂ ਕਾਰਨ ਲਿੰਗ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਕੁਦਰਤ ਵਲੋਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਵਿਚ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨਅੰਦਰਲੀਆਂ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ । ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

PSEB 7th Class Home Science Guide ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Important Questions and Answers

ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਵਸਤੁਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਹੜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਗੁਆਚਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੁਫ਼ਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
11 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ………………………… ਸਮਾਂ ਲੰਬਾ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਜਵਾਨੀ ਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । (ਠੀਕ/ਗਲਤ)
ਉੱਤਰ-
ਠੀਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਬਚਪਨ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
(ਉ) 5-6 ਸਾਲ
(ਅ) 8-11 ਸਾਲ
(ੲ) 15-20 ਸਾਲ
(ਸ) 2-10 ਸਾਲ ।
ਉੱਤਰ-
(ਅ) 8-11 ਸਾਲ ।

ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕਿਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਆਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੁਟਿਆਰਪਨ ਜਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਗੁਆਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕਿਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
12 ਤੋਂ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
5 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਲਗਪਗ ਪੰਜ-ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਬੱਚੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਭਾਵਾਤਮਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੀ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਬੱਚੇ ਅੰਗੂਠਾ ਚੂਸਦੇ, ਤੁਤਲਾਂਦੇ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਅੱਡ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
11-12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
11-12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾ ਦੇਣ ਤਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਉਣ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਘਬਰਾਉਣ ਨਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਣ । ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਾ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੜਕੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਗ਼ਲਤ ਧਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਨਾ ਸਮਝਣ ਜਾਂ ਗ਼ਲਤ ਸੁਝਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸਣ ।

Punjab State Board PSEB 7th Class Home Science Book Solutions Chapter 1 ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 7 Home Science Chapter 1 ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ

Home Science Guide for Class 7 PSEB ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Textbook Questions and Answers

ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ
ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਚਮੜੀ ਦੀ ਕੀ ਪਛਾਣ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚੀਕਣੀ, ਠੋਸ ਅਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਸਵਸਥ ਵਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਮਕੀਲੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਅੱਖਾਂ ਨਿਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੂਏਂ, ਧੂੜ, ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬਿਧੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬਿਧੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੰਹ ਧੋ ਕੇ ਗਲਿਸਰੀਨ ਵਿਚ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ ਪਾ ਕੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਦੀ ਥਾਂ ਵੇਸਣ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੁਮਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਜਾਂ ਜ਼ੁਕਾਮ ਇਕ ਛੂਤ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਅੱਖਾਂ ਦੁਖਦੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਜ਼ੁਕਾਮ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੁਮਾਲ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਰੋਗ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਿੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਫੇਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ? (From Board M.Q.P.)
ਉੱਤਰ-
ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਿੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਜ਼ਖ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਦਾ ਵੀ ਪਾਟ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤਿੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਫੇਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਨਿਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? ਨੱਕ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਿਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਕਸਰਤ, ਸੌਣਾ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕੇ ।

ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਨੱਕ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ । ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚਿਪਚਿਪਾ ਜਾਂ ਲੇਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ । ਨੱਕ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਨੱਕ ਵਿਚ ਗੰਦਗੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਵਿਚ ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ । ਨੱਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੱਕ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਕਿਰਮ ਸਾਹ ਨਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

ਗਲੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਗਲੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਰਾਰੇ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਗਲਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਦਾ ਗਲਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਉਬਾਲ ਕੇ ਕੋਸਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਨਮਕ ਪਾ । ਕੇ ਗਰਾਰੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ | ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬੱਚਾ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।

ਚੇਹਰੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੇਹਰੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਸਾਬਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ ਮੁੰਹ ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂੰਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਸਾਮ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਣ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
(ੳ) ਸੁਹਣੇ ਲੱਗਣ ਲਈ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੁਹਣੇ ਲੱਗਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਇਕ ਵਧੀਆ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਚੇਹਰੇ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਪੂੰਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਚੇਹਰੇ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅੱਖਾਂ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਗਲਾ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਹਨਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਰੁਮਾਲ, ਤੌਲੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
(ਅ) ਚਮੜੀ ਕਿਉਂ ਗੰਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ? ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਪਸੀਨਾ ਇਕ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ, ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕਾਂ ਜੀਵਾਣੂ ਵੀ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੜਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਨਾਲ ਬਦਬੂ ਆਉਣ ਲਗਦੀ ਹੈ । ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਾਜ਼ੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਮੁਸਾਮ ਖੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ ਨਿਕਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਹਟ ਜਾਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ । ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਬਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ | ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਗੜਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋਗੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ :

1. ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
2. ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਫਿਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
3. ਜਦੋਂ ਤਕ ਵਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਜੁੜਾ ਜਾਂ ਗੁੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ।
4. ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੋ ਵਾਰ ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਕੰਘੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
5. ਕੰਘੀ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਧੋ ਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

PSEB 7th Class Home Science Guide ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ Important Questions and Answers

ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਵਸਤੂਨਿਸ਼ਠ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੰਨ ਨੂੰ …………… ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
ਉੱਤਰ-
ਨੁਕੀਲੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਤਵਚਾ ਵਿਚੋਂ ਪਸੀਨਾ ਅਤੇ ………………………. ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਫਾਲਤੂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਰੋਹੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਅੱਖਾਂ ਨਿਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ………. ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਫ਼ਾਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਨਿਯਮਿਤ ਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਕਿਸਦੇ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੁਸਾਮਾਂ ਦੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
…………………. ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਪੂੰਝਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ।
ਉੱਤਰ-
ਗੰਦੇ ਰੁਮਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
………………….. ਵਾਲ ਚਮਕੀਲੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਵਸਥ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਨਿਯਮਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦਾ ਇਕ ਲਾਭ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਸਿਰ ਧੋਣ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਪਾਉਡਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਨਿਯਮਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ? (ਠੀਕ/ਗਲਤ)
ਉੱਤਰ-
ਠੀਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਪਾਇਓਰਿਆ ਰੋਗ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ
(ਉ) ਦੰਦ
(ਅ) ਕੰਨ
(ੲ) ਅੱਖ
(ਸ) ਗਲਾ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਦੰਦ ।

ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
WHO ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਕੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
WHO (ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਪੁਰਨ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸੰਵੇਗਾਤਮਕ ਕਲਿਆਣ ਨਿਹਿਤ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਲਈ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਵਸਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਮੜੀ ਵਿਚੋਂ ਪਸੀਨਾ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ । ਜੇਕਰ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਲ ਜੰਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚਮੜੀ ਦੇ ਛੇਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲੇ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਡਿਗਣ ਤੋਂ, ਦਰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਕੰਨ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤੁਰੰਤ ਕਿਉਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੰਨ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋਣ ਤੇ ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤੁਰੰਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਸਣ ਸਰੀਰ ਦੇ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਰੀਜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

1. ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁੱਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,
2. ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਕੇਰੀਜ ਰੋਗ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸੜਨ ਨਾਲ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਐਸਿਡ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਇਨੈਮਲ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਪਾਇਓਰੀਆ ਰੋਗ ਦੇ ਕੀ ਲੱਛਣ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-

1. ਮਸੂੜੇ ਸੁੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
2. ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,
3. ਮਸੂੜਿਆਂ ਤੋਂ ਦੰਦ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲਗਦੇ ਹਨ,
4. ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਅੱਖਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਚੁਕੰਨੀਆਂ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਵਿਹੀਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਨੱਕ ਦੀ ਕੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੰਦਰੁਸਤ ਮੂੰਹ ਸੰਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੁੱਲ਼ ਲਾਲ ਅਤੇ ਗਿੱਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਗਲਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼, ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਗਲੇ ਨੂੰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਦੰਦ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼, ਸਹੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਸ਼ਟ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਸੂੜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਠੋਸ ਅਤੇ ਲਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਲਾਲ ਹੋਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17.
ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਵਧੀਆ ਸਾਬਣ ਜਾਂ ਸ਼ੈਪੂ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਵੀ ਝੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ | ਵਾਲਾਂ ਵਿਚ ਜੂੰਆਂ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਪੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ।

ਛੋਟੋ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕਸਰਤ ਸਰੀਰ ਲਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਸਰਤ ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਰੋਗ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਾਰਨ ਹਨ-

1. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛੇਤੀ ਪਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਗਦੀ ਹੈ ।
2. ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਨਿਯਮਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਕੀ ਲਾਭ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਿਯਮਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-

1. ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
2. ਮੁਸਾਮਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
3. ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਰਗੜਨ ਨਾਲ ਖੂਨ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
4. ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਰੋਗਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ।
5. ਧੋ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬਦਬੂ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ? ਨਹੁੰਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਹੁੰਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਕਿਉਂਕਿ , ਭੋਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂ, ਜੀਵਾਣੂ ਆਦਿ ਆਹਾਰ ਨਲੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖ਼ਰਾਬੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੇ । ਨਹੁੰਆਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੁਰਸ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਨਿਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਸਿਹਤ ਵਿਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਹੀਂ ਉਹ ਜੀਵਨ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ । ਬਿਮਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੂਸਰਿਆਂ ਲਈ ਭਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਨਿਜੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਅੰਗ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ।

ਨਿਜੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਸਫ਼ਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ-

• ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਇਸ ਨਾਲ ਦੰਦ ਖੋਖਲੇ ਹੋਣ, ਡਿਗਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
• ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਚੁਕੰਨੀਆਂ, ਸਾਫ਼, ਬਿਨਾਂ ਮੈਲ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ।
• ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਇਸ ਨਾਲ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਜਾਂ ਖਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦਾ ਹਮਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।
• ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਫੁਰਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
• ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਨਹੁੰਆਂ ਵਿਚ ਮੈਲ ਜਮਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਈ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੰਹ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਰੋਗ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਅੱਖਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤਾਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਖਾਉਤ ‘ਅੱਖਾਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜਹਾਨ ਹੈ’ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਪਾਅ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ-

• ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਜਿਵੇਂ ਧੂੜ-ਮਿੱਟੀ, ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕੁਝ ਧੂੜ ਅਤੇ ਜੀਵਾਣੂ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਜੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਸੈਲਾਈਨ ਜਾਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਪੁੰਝਣ ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
• ਗੰਦੇ ਹੱਥਾਂ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਪੰਝਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਤੌਲੀਏ, ਸਾਬਣ, ਬਾਲਟੀ, ਮੱਗ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਣ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਦੂਸਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੁਖਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ।
• ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ, ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਧੁੱਪ ਦੀ ਐਨਕ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।
• ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ, ਪੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਹੀਨ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਮਾਰੂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
• ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ-ਰੋਹੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੋਵੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ !

ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ – ਨੱਕ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਕੱਢਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ । ਨੱਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚਿਪਚਿਪਾ ਜਾਂ ਲੇਸਦਾਰ ਪਦਾਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਨੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਨੱਕ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਨੱਕ ਵਿਚ ਗੰਦਗੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਲੀ ਵਿਚ ਰੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ । ਨੱਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸੁਣਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੱਕ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਕਿਰਮ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਚਮੜੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ? ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਖੁਦ ਕਰੋ ।

Punjab State Board PSEB 7th Class Home Science Book Solutions Chapter 8 ਬਨਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 7 Home Science Chapter 8 ਬਨਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ

Home Science Guide for Class 7 PSEB ਬਨਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ Textbook Questions and Answers

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਰੇਆਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਤ ਕੁਦਰਤੀ ਰੇਸ਼ਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਨਾਈਲੋਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤੰਤੂ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਤੰਤੂ ਵਿਹੀਨ ਰਸਾਇਣਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਧਾਗਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਬਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਵਿਚ ਅੰਤਰ –

ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ	ਨਾਨ-ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ
1. ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ |	1. ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2.ਇਹ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਚੁਸਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਸੁੰਗੜਦੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।	2.ਇਹ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਸਿਲਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਦੇ ਹਨ ।
3. ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਧੋਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ।	3. ਇਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਧੋਣ ਸਮੇਂ ਮਲਣ ਤੇ ਫਟਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਗਰਮੀ ਦਾ ਨਾਈਲੋਨ ਅਤੇ ਕਰੇਪ ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗਰਮੀ ਦਾ ਨਾਈਲੋਨ ਅਤੇ ਕਰੇਪ ਤੇ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਦੇ ਇਸੇ ਗੁਣ ਕਾਰਨ ਨਾਈਲੋਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ੁਰਾਬਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ | ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਹ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਚੁਸਦੀ । ਇਸ ਲਈ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਨਾਈਲੋਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਵੋਗੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਜੇਕਰ ਨਾਈਲੋਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ 10-15 ਮਿੰਟ ਲਈ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਸਾਬਣ ਦੀ ਝੱਗ ਬਣਾ ਕੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਨਿਬੰਧਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਤੇਜ਼ਾਬ, ਖਾਰ, ਰੰਗਕਾਟ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਦਾ ਰੇਆਨ ਅਤੇ ਨਾਈਲੋਨ ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਾਬਣ, ਖਾਰ, ਅਲਕੋਹਲ ਦਾ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਤੇਜ਼ਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੰਗਕਾਟ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ |ਇਸ ਲਈ ਰੰਗ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਏ ਨਾਈਲੋਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ੈਦ ਕਰਨ ਲਈ ਰੰਗਕਾਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ | ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਰੰਗ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤੋਗੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ-

• ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਿਉਂਣਾ, ਉਬਾਲਣਾ ਜਾਂ ਬਲੀਚ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਸਾਬਣ ਨਰਮ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਕੋਸਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ।
• ਸਾਬਣ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੱਗ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਬਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲ ਜਾਵੇ ।
• ਗਿੱਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ 50% ਤਕ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਬਣ ਦੀ ਝੱਗ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਸਾਬਣ ਦੀ ਝੱਗ ਨਿਚੋੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੰਗਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਮਰੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਨਿਚੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਰੇ ਤੌਲੀਏ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਲਪੇਟ ਕੇ ਹਲਕਾ-ਹਲਕਾ ਦਬਾ ਕੇ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਲਟਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਹਲਕੀ ਨਮੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਅਰਥਾਤ ਤਹਿ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਵੇਖ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਮੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ।

Home Science Guide for Class 7 PSEB ਬਨਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ Important Questions and Answers

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਬਨਾਵਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ …………… ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਉੱਤਰ-
ਵਧੇਰੇ ਲਚਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
…………… ਨੂੰ ਟਿੱਡੀਆਂ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਫੇਰੀਲੀਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ……….. ਵਿਚ ਲਟਕਾ ਕੇ ਸੁਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਹੈਂਗਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
……… ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਲੋਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
…….. ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘੱਟਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਧੁੱਪ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਰੇਆਨ …………… ਰੇਸ਼ਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਾਨ-ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਕਿਹੜੇ ਕੱਪੜੇ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਕੱਪੜੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਰੇਆਨ ਨੂੰ ਟਿੱਡੀਆਂ ਜਲਦੀ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । (ਠੀਕ/ਗਲਤ)
ਉੱਤਰ-
ਠੀਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਰੇਸ਼ੇ –
(ੳ) ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
(ਅ) ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਚੂਸਦੇ (ਈ , ਸੁੰਗੜਦੇ ਨਹੀਂ
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਸਾਰੇ ਠੀਕ ।

ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਕਠਿਨ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਿਉਂਕਿ ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਆਈ ਚੰਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਧੁਆਈ (ਡਰਾਈਕਲੀਨਿੰਗ)|

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਫੁਲਾਉਣਾ, ਤਾਪ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਸਾਇਣਾਂ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਨਪੀੜਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਲਟਕਾਏ ਹੋਏ ਚੌਰਸ ਥਾਂ ਤੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਘੱਟ ਗਰਮ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਉਲਟੇ ਪਾਸੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਨਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਮਾਨਵ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਕ੍ਰਿਤ ਤੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਦਿਓ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਾਈਲੋਨ, ਪਾਲੀਸਟਰ, ਟੈਰਾਲੀਨ, ਡੈਕਰਾਨ, ਆਰਲਾਨ, ਐਕੂਲਿਕ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਰੇਆਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤੰਤੂ ਹੈ-ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਜਾਂ ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ?
ਉੱਤਰ-
ਆਨ ਮਾਨਵ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੰਤੂ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਨਵ ਕ੍ਰਿਤ ਤੰਤੂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਤੋਂ ਕਿਹੜਾ ਤੰਤੁ ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੱਪੜਾ ਤੰਤੂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਉੱਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਤੰਤੂ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਮੁੱਖ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਤੁ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ-

1. ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ
2. ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਦੇ ਅਸਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੋ, ਨਾਨ-ਬਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਅਤੇ ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਰੇਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਭੌਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ-ਰੇਆਨ ਦਾ ਤੰਤੂ ਭਾਰਾ, ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਲਚਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਰੇਆਨ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੌਖ ਨਾਲ ਜਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੂਖਮ ਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੰਤੂ ਲੰਬਾਕਾਰ, ਚਿਕਨੇ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਰੇਆਨ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਰਗੜਨ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਧੋਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਰਗੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਰੇਆਨ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਰੇਆਨ ਤਾਪ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੁਚਾਲਕ ਹੈ । ਇਹ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਿਕਲਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਤਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੇ ਤੰਤੁ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ-ਰੇਆਨ ਦੀਆਂ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹਨ। ਖਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਖਾਰ ਦਾ ਰੇਆਨ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੇਆਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਭੌਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ-ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੇ ਤੰਤੂ ਭਾਰੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਸੂਖਮ ਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰੇਆਨ ਤੇ ਨਾਈਲੋਨ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਵਰਗੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਤੰਤੁ ਸਿੱਧੇ, ਚੀਕਣੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਟੈਰਾਲੀਨ ਵਿਚ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ । ਟੈਰਾਲੀਨ ਦਾ ਤੰਤੂ ਜਲਾਉਣ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿਘਲਦਾ ਵੀ ਹੈ । ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਅਵਰੋਧਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਗੜਦੇ ਨਹੀਂ । ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ-ਟੈਰਾਲੀਨ ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਕਿਰਿਆ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਖਾਰ ਦਾ ਇਸ ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਆਰਲੋਨ ਤੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ।
ਉੱਤਰ-
ਸੂਖਮਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਹ ਹੱਡੀ ਵਰਗੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਆਰਲੋਨ ਵਿਚ ਉੱਨ ਅਤੇ ਰੂੰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਅਪਘਰਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਆਰਲੋਨ ਵਿਚ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸਥਾਈ ਬਿਜਲਈ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਲਾਉਣ ਨਾਲ ਇਹ ਬਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿਘਲਦਾ ਵੀ ਹੈ । ਆਰਸੋਨ ਦਾ ਤੰਤੂ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਰੰਗ ਦਾ ਪੱਕਾਪਨ ਰੰਗਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੰਤੁ ਨੂੰ ਰੰਗਣ ਲਈ ਤਾਂਬਾ ਲੋਹਾ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸੁੰਗੜਨਾ ਉਸ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਆਰਲੋਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਛੇਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾਊਪਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਹਰੇਕ ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ –

• ਕਰੇਪ ਅਤੇ ਜਾਰਜਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰੋ ।
• ਫਟੇ ਅਤੇ ਸਾਟਨ ਨੂੰ ਗਿੱਲੇ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰੋ ।
• ਪੈਂਸ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਪੈਂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ |
• ਚਮਕੀਲੇ ਸਾਟਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਪਾਸਿਓਂ ਅਤੇ ਕਰੇਪ ਨੂੰ ਪੁੱਠੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਬਟਨਾਂ ਤੇ ਐੱਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।

ਬਨਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ PSEB 7th Class Home Science Notes

ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ

• ਬਨਾਉਟੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |
  1. ਨਾਨ-ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਰੇਸ਼ੇ
  2. ਥਰਮੋਪਲਾਸਟਿਕ ਰੇਸ਼ੇ ।
• ਰੇਆਨ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ! ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਗੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਰੇਆਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਚਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
• ਵਧੀਆ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰੇਆਨ ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਨਿਕਲਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ ਗਰਾਰਾ ਸੂਟ ਆਦਿ ਨੂੰ ਡਰਾਈਕਲੀਨ ਹੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਮਰੋੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਨਿਚੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਰੇਆਨ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਲਟਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ।
• ਰੇਆਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਬਟਨਾਂ ਤੇ ਪੈਂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ । ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਫਟਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
• ਜੇਕਰ ਕੱਪੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 10-15 ਮਿੰਟ ਲਈ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵਿਚ ਭਿਉਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹੀ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
• ਨਾਈਲੋਨ ਅਤੇ ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹਲਕੀ ਗਰਮ ਪ੍ਰੈੱਸ ਨਾਲ ਹਲਕਾ-ਹਲਕਾ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

Punjab State Board PSEB 6th Class Home Science Book Solutions Practical ਨਿਜੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ Notes.

PSEB 6th Class Home Science Practical ਨਿਜੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣਾ

ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਟੱਬ, ਬਾਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿਰਮਚੀ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪਾਣੀ ਭਰਨ, ਸਾਬਣ ਨੂੰ ਝਗ ਬਣਾਉਣ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁਲਾਉਣ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ, ਹੰਗਾਲਣ, ਨੀਲ, ਮਾਇਆ ਲਾਉਣ ਅਤੇ ਰੰਗਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਕਟੋਰਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਉਪਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਟਾਰਚ ਦਾ ਪੇਸਟ ਬਣਾਉਣ, ਦਾਗ-ਧੱਬੇ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸਟ ਬਣਾਉਣ, ਨੀਲ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਧੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਸਬਿੰਗ ਬੋਰਡ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਲੋੜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਰਗੜਨ ਲਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸਕ੍ਰਬਿੰਗ ਬੋਰਡ· ਕਿਸ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਲੱਕੜੀ ਜ਼ਿੰਕ, ਸਟੀਲ ਜਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸਬਿੰਗ ਬੋਰਡ ਕਿਸ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਲੱਕੜੀ ਦਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਸਕਸ਼ਨ ਵਾਸ਼ਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਇਕ ਉਪਕਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਹੈਂਡਲ ਅਤੇ ਥੱਲੇ ਵਲ ਇਕ ਕਟੋਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾਕਾਰ ਛੇਕ ਵਾਲਾ ਉਨਤੋਦਰ ਤਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਧੁਆਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਬਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਧੁਆਈ ਦੇ ਸਾਬਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੱਸੋ।
ਉੱਤਰ-

1. ਟਿੱਕੀ ਜਾਂ ਬਾਰ ਸਾਬਣ
2. ਸਾਬਣ ਦਾ ਘੋਲ
3. ਸਾਬਣ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂ ਫਲੇਕ
4. ਸਾਬਣ ਦੀ ਜੈਲੀ
5. ਸਾਬਣ ਦਾ ਚੂਰਾ
6. ਵਣ ਚੂਰਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਰੀਠੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਲਈ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਲਹਿ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਤੇ ਊਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਲਈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਸ਼ਿਕਾਕਾਈ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਚਿਕਨਾਈ ਵਾਲੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਸੌਖ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਤੀ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਨੀ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਬੁਰਸ਼ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰਗੜ ਕੇ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਲ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਸਕਸ਼ਨ ਵਾਸ਼ਰ ਦੀ ਕੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਇਹ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਸਕਸ਼ਨ ਵਾਸ਼ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਟੱਬ ਵਿਚ ਸਾਬਣ ਦਾ ਪਾਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਸਕਸ਼ਨ ਵਾਸ਼ਰ ਉੱਪਰ ਹੇਠਾਂ ਚਲਾ ਕੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਕੱਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਰੈਕ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਹਰ ਕੱਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕੋਇਲੇ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਉਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਿਉਂਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਸੂਤੀ, ਊਨੀ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਪ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਕਲਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਚਾਵਲ, ਮੈਦਾ, ਅਰਾਰੋਟ, ਸਾਬੂਦਾਨਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀਲ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਸਫ਼ੈਦੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 17.
ਟੀਨੋਪਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਸਫੈਦੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 18.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਧੁਲਾਈ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਧੁਆਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਖ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਚਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 19.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਰੰਗਾਈ ਦੀ ਕੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਫਿੱਕੇ ਪਏ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਚਿੰਗ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 20.
ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਜਾਂ ਮਾਨਵ-ਕ੍ਰਿਤ ਤੰਤੂਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿਓ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਾਈਲੋਨ, ਪਾਲੀਐਸਟਰ, ਟੈਰੀਲੀਨ, ਡੈਕਾਨ, ਆਰਲਾਨ, ਐਕ੍ਰਿਲਿਕ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 21.
ਰੇਆਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤੰਤੂ ਹੈ-ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਜਾ ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਅਤੇ ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੰਤੂ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 22.
ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਤੰਤੂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਆਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 23.
ਸੈਲੂਲੋਜ਼ ਤੋਂ ਕਿਹੜਾ ਤੰਤੂ ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 24.
ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੱਪੜਾ ਤੰਤੂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਉੱਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 25.
ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਤੰਤੂ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਮੁੱਖ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਆਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 26.
ਨਾਈਲੋਨ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਤੰਤੂ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਬਿਨਾਂ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਸਾਇਣਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 27.
ਤੰਤੂ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ-

1. ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ
2. ਮਾਨਵ-ਨਿਰਮਿਤ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 28.
ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਕੜਾਪਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਖੰਗਾਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਕੀ ਮਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਿਰਕੇ ਜਾਂ ਨਿੰਬੂ ਦਾ ਰਸ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 29.
ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੜਾਪਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਸ ਘੋਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗੂੰਦ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਮ ਵਾਟਰ) ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 30.
ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
ਉੱਤਰ-
ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਣ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੰਗਦਾਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 31.
ਥੋੜੀ ਨਮੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਿਉਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੱਕੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ੇ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 32.
ਉੱਨ ਦਾ ਤੰਤੂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਮੀ, ਖਾਰ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 33.
ਉੱਨ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਖੁਰਦਰੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 34.
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੜਾ ਖੁਰਦਰੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਨ ਦੀ ਸੜਾ ‘ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਆਪੀ ਸ਼ਲਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 35.
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸੜਾ ਦੇ ਸ਼ਲਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਲਿਸਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਲਕ ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫੁੱਲ ਕੇ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 36.
ਉੱਨ ਦੇ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਕੀ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਮੀ, ਤਾਪ ਅਤੇ ਖਾਰ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 37.
ਤਾਪ ਦੇ ਅਨਿਸਚਿਤ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਰੇਸ਼ਿਆਂ ‘ ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੇਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਜਮਾਓ ਜਾਂ ਸੁੰਗੜਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 38.
ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੋਮਲ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਖਾਰ ਰਹਿਤ ਸਾਬਣ ਨਾਲ ।

ਛੋਟੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸਟਾਰਚ ਜਾਂ ਕਲਫ਼ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸਟਾਰਚ ਜਾਂ ਕਲਫ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਕੜਾਪਨ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਟਾਰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਨਾਲ ਲੁਸਲੁਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਕਲਫ਼ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੜਾਪਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਤਾਜ਼ਗੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਧੁਲਾਈ ਵਿਚ ਨੀਲ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਸੂਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਸਫੈਦੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਨੀਲ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸਫੈਦ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਣਨ ਜਾਂ ਧੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫੈਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਲ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਸਫੈਦੀ ਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਸਿਲਵਟਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਕੁਝ ਕੱਪੜੇ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੈਲੇ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਿਲਵਟਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ । ਅਜਿਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਰੰਗਾਈ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਰੰਗਾਈ ਦੁਆਰਾ ਫਿੱਕੇ ਪਏ ਹੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਰੰਗ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ
ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਰੇਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਭੌਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ-ਰੇਆਨ ਦਾ ਤੰਤੂ ਭਾਗ, ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਘੱਟ ਲਚਕਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਰੇਆਨ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਰਲਤਾ ਨਾਲ ਜਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੁਖਮਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤੰਤੁ ਲੰਬਕਾਰ, ਚਿਕਨੇ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਰੇਆਨ ਵਿਚ ਪਾਕਿਰਤਕ ਸਖਤਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਰਗੜਨ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਧੋਣ ਸਮੇਂ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਰਗੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੇਕ ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ | ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਰੇਆਨ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।

ਰੇਆਨ ਤਾਪ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸੁਚਾਲਕ ਹੈ । ਇਹ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਿਕਲਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਤਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੇ ਤੰਤੂ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਧੁੱਪ ਰੇਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ – ਰੇਆਨ ਦੀਆਂ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਰੂੰ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ । ਖਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਰੇਆਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਵ ਤੇਜ਼ਾਬ ਜਾਂ ਅਮਲੀ ਖਾਰ ਦਾ ਰੇਆਨ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੇਆਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੀਆਂ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਭੌਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ – ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੇ ਤੰਤੂ ਭਾਰੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਸੁਖਮਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਰੇਆਨ ਅਤੇ ਨਾਈਲੋਨ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਤੰਤੂ ਸਿੱਧੇ, ਚੀਕਣੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਟੈਰਾਲੀਨ ਵਿਚ ਨਮੀ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।

ਟੈਰਾਲੀਨ ਰੇਸ਼ਾ ਜਲਾਉਣ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਿਘਲਦੇ ਵੀ ਹਨ । ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਅਵਰੋਧਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਟੈਰਾਲੀਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਣ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸੁੰਗੜਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਰਸਾਇਣਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ-ਟੈਰਾਲੀਨ ਤੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਮਲੀ ਕਿਰਿਆ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਖਾਰ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ । ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਆਰਲਾਨ ਤੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸੁਖਮਦਰਸ਼ੀ ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਤੇ ਇਹ ਹੱਡੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਆਲਾਨ ਵਿਚ ਉੱਨ ਅਤੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਪਘਰਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਆਰਲਾਨ ਵਿਚ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸਥਾਈ ਬਿਜਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਜਲਾਉਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਬਲਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਿਘਲਦਾ ਵੀ ਹੈ।

ਆਰਲਾਨ ਦਾ ਰੇਸ਼ਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੰਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਰੰਗ ਦੀ ਪਕਿਆਈ ਰੰਗਾਈ ਦੀ ਵਿਧੀ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤੰਤੁ ਨੂੰ ਰੰਗਣ ਲਈ ਤਾਂਬਾ-ਲੋਹਾ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਸੁੰਗੜਨਾ ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਆਰਲਾਨ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਧੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਪੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾਊਪਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਉੱਨੀ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਸਵੈਟਰ ਦੀ ਧੁਆਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋਗੇ ?
ਉੱਤਰ-
ਉੱਨੀ ਬੁਣੇ ਹੋਏ ਸਵੈਟਰ ਤੇ ਅਕਸਰ ਬਟਨ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਫੈਂਸੀ ਬਟਨ ਹੋਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਨਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਤਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ । ਜੇ ਸਵੈਟਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਫਟਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੀ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ । ਹੁਣ ਸਵੈਟਰ ਦਾ ਖਾਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਸ ਦਾ ਚੂਰਾ ਜਾਂ ਰੀਠੇ ਦਾ ਘੋਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਲਕੇ ਦਬਾਓ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਧੋ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਣਗੁਣੇ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਦ ਤਕ ਧੋਦੇ ਹਾਂ ਜਦ ਤਕ ਸਾਰਾ ਸਾਬਣ ਨਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤਕ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਦਾ ਡਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਬੁਰਦਾਰ (ਟਰਕਿਸ਼ ਤੌਲੀਏ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਕੱਢ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਫਿਰ ਖਾਕੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਮਤਲ ਥਾਂ ਤੇ ਛਾਂ ਵਿਚ ਸੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਰੇਸ਼ਮੀ ਤੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ ? ਕਾਰਨ ਸਹਿਤ ਦੱਸੋ।
ਉੱਤਰ-
ਰੇਸ਼ਮੀ ਤੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੰਤਰ ਹਨ :-

ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ	ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ
1. ਪਾਣੀ ਗੁਣਗੁਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਆਖਰੀ ਵਾਰੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿਹੜੀ ਗੂੰਦ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਉੱਪਰਲੀ ਸੜਾ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।	1. ਪਾਣੀ ਤਾਂ ਗੁਣਗੁਣਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਧੋਣ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉੱਨ ਦੇ ਤੰਤੂ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2. ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।	2. ਧੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਖਾਕਾ  ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਆਕਾਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
3. ਹਲਕੇ ਦਬਾਅ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।	3. ਹਲਕੇ ਦਬਾਅ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜਾ ਸੁੰਗੜੇ ਨਾ ।
4. ਕਲਫ਼ ਲਾਉਣ ਲਈ ਗੂੰਦ ਦਾ ਘੋਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।	4. ਕਲਫ਼ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ।
5. ਹਲਕੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।	5. ਸੁੱਕੇ ਬੁਰਦਾਰ ਤੌਲੀਏ ਵਿਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਹਲਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6. ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਛਾਂ ਵਿਚ ਸੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।	6. ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਰੱਖ ਕੇ ਛਾਂ ਵਿਚ ਉਲਟਾ ਕਰਕੇ ਸਮਤਲ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਹਵਾ ਲੱਗੇ ।
7. ਜਦੋਂ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਨਮੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਹਲਕੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।	7. ਜੇਕਰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਕਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਵੱਡੇ ਉੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦੇ ਲਈ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਸਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ :-
1. ਚਿਰਮਚੀ, ਟੱਬ, ਬਾਲਟੀਆਂ – ਇਹ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਛੇ ਕੱਪੜੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾ ਧੁਲ ਸਕਣ । ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪਾਣੀ ਭਰਨ, ਸਾਬਣ ਦਾ ਝੱਗ ਬਣਾਉਣ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ, ਖੰਗਾਲਣ, ਨੀਲ ਤੇ ਮਾਇਆ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਬਰਤਨ ਪਲਾਸਟਿਕ ਜਾਂ ਚੀਨੀ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬਰਤਨ ਦੀ ਧਾਤੁ ਦਾ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਪਵੇ । ਬਾਲਟੀ ਅਤੇ ਟੱਬ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

2. ਸਿੰਕ – ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਸਿੰਕ ਚੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਧੋਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੰਕ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਿਹਨਤ ਘੱਟ ਲਗਦੀ ਹੈ । ਸਿੰਕ ਦੀ ਆਕਿਰਤੀ, ਆਕਾਰ, ਉਚਾਈ, ਸਮਾਈ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਸਾਰੇ ਧੁਆਈ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਵਿਚ ਕਰਨ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । 36 ਇੰਚ ਉੱਚੇ, 20 ਇੰਚ ਲੰਮੇ, 20 ਇੰਚ ਚੌੜੇ ਤੇ 12 ਇੰਚ ਗਹਿਰੇ ਸਿੰਕ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

3. ਤਾਮ ਚੀਨੀ ਦੇ ਕੱਪ – ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਸਟਾਰਚ ਘੋਲਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਧੱਬੇ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕੱਪਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

4. ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਧਾਤੂ ਦੇ ਚਮਚ – ਨੀਲ ਘੋਲਣ ਲਈ ਜਾਂ ਸਟਾਰਚ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।

5. ਬੁਰਸ਼ – ਕੱਪੜੇ ‘ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੰਦਗੀ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਬੁਰਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

6. ਸਬਿੰਗ ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਰਗੜਨ ਦਾ ਪਟੜਾ – ਪੱਥਰ ‘ਤੇ ਕੱਪੜੇ ਰਗੜਨ ਦੀ ਬਜਾਇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਰਗੜਨ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਪਟੜਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ! ਇਸ ਤਖਤੇ ‘ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਹਨ ਨਾਲ ਮੈਲ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਸਬਿੰਗ ਬੋਰਡ ਲੱਕੜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿੰਕ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

7. ਸਕਸ਼ਨ ਵਾਸ਼ਰ – ਇਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ ਧਾਤੂ ਦਾ ਤੇ ਹੈਂਡਲ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰੇ ਕੱਪੜੇ ਜਿਵੇਂ-ਦਰੀ, ਸੂਟ ਆਦਿ ਧੋਣ ਵਿਚ ਆਸਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

8. ਸਾਈਫਨ ਨਰ – ਇਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

9. ਕੱਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਰੈਕ – ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਮਕਾਨ ਜਿੱਥੇ ਕੱਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਰੈਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕਮਰੇ ਜਾਂ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ । ਛੋਟੇ ਮਕਾਨਾਂ ਵਿਚ ਰੈਕ ਘਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤੇ ਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਥੱਲੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

10. ਸਾਬਣਦਾਨੀ – ਇਹ ਚਿਰਮਚੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

11. ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ (ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ) – ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਾਰੀਆਂ ਇਕ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਵਿਚ ਸਾਬਣ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੰਪਨ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮਸ਼ੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਚੋੜਨ ਵੀ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਦਾ ਘੋਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪੰਜ ਤੋਂ ਦਸ ਮਿੰਟ ਤਕ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜਕ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖੰਗਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਉਪਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

12. ਪ੍ਰੈਸ (ਇਸਤਰੀ) – ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਕੋਇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕੱਪੜੇ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੋਇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲੋਂ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਪ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਪੈਸ ਨਾਲ ਗੰਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ ।

13. ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ – ਇਸ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਬਨਾਵਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੱਦੇਦਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫਲਾਲੈਣ ਜਾਂ ਕੰਬਲ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਉੱਪਰ ਇਕ ਚਾਦਰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

14. ਬਾਂਹ ਪ੍ਰੈਸ ਕਰਨ ਦਾ ਤਖਤਾ – ਇਹ ਅੱਗਿਉਂ ਘੱਟ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਕੋਟ ਦੀ ਬਾਂਹ ਅਤੇ ਗੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਸ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਵਿਚ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ-
1. ਸਾਬਣ – ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਜੋ ਚਿਕਨਾਈ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਚਿੰਬੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਬਣ ਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਸਾਬਣ ਪਾਉਡਰ, ਤਰਲ ਅਤੇ ਠੋਸ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਚੰਗਾ ਸਾਬਣ ਨਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਝੱਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਵਧੀਆ ਸਾਬਣ ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਸਾਬਣ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਆਈ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।


2. ਰੀਠੇ – ਰੀਠਿਆਂ ਦਾ ਘੋਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰੀਠਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਠਲੀ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਸ ਕੇ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਬਾਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਫਿਰ ਇਹ ਘੋਲ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮੀ ਤੇ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਕ ਪਿੰਟ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਅੱਠ ਔਸ ਰੀਠਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

3. ਸ਼ਿਕਾਕਾਈ – ਇਹ ਵੀ ਰੀਠੇ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੂਤੀ, ਉੱਨੀ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਜੋ ਚਿਕਨਾਈ ਲੱਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੌਖਿਆਈ ਨਾਲ ਹਟਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ । ਸ਼ਿਕਾਕਾਈ ਦਾ ਵੀ ਰੀਠੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨ ਪਾਊਡਰ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਕ ਚਮਚ ਸ਼ਿਕਾਕਾਈ ਨੂੰ ਪਿੰਟ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਘੋਲ ਕੇ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਘੋਲ ਨੂੰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਲਾਈ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

4. ਸਟਾਰਚ (ਕਲਫ਼) – ਕਲਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਚੌਲ, ਮੈਦਾ, ਅਰਾਰੋਟ ਅਤੇ ਸਾਬੂਦਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | ਵਸਤੂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਉਬਾਲਦੇ ਹਨ । ਜਦੋਂ ਪੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਛਾਣਨੀ ਵਿਚ ਛਾਣ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਕਲਫ਼ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਸਖ਼ਤ ਜਾਂ ਕੜਾਪਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧਾਗਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਧੂੜ ਜਾਂ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਵਿਚ ਚਮਕ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

5. ਨੀਲ – ਬਾਰ-ਬਾਰ ਧੁਆਈ ਨਾਲ ਸਫੈਦ ਕੱਪੜੇ ਪੀਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਅਜਿਹੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਫੈਦੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਨੀਲ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਨੀਲ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਬਣਾਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ।

6. ਟੀਨੋਪਾਲ – ਸਫੈਦ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਮਕ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਟੀਨੋਪਾਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

7. ਧੱਬੇ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਰਸਾਇਣ-ਬੈਨਜ਼ੀਨ, ਪੈਟਰੋਲ, ਪੈਰਾਫੀਨ, ਜੇਵਲੀ ਦਾ ਘੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਸਾਇਣ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਪਏ ਦਾਗ-ਧੱਬੇ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।