Bhagya

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 5 ਪੌਦੇ-ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 5 ਪੌਦੇ-ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪੌਦੇ-ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 25-26

ਕਿਰਿਆ 1.

ਉੱਪਰਲੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੁੱਝ ਲਏ ਹਨ । ਹੇਠਾਂ ਅਮਰੂਦ, ਪੇਠੇ ਦੀ ਵੇਲ, ਖਜੂਰ ਅਤੇ ਪਾਪਲਰ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ । ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੋ

ਉੱਤਰ-
(ੳ) ਖਜੂਰ
(ਅ) ਅਮਰੂਦ
(ਇ) ਪੇਠੇ ਦੀ ਵੇਲ
(ਸ) ਪਾਪਲਰ ।

ਪੇਜ 27

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਕਿੱਕਰ, ਸਫੈਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਪੌਦੇ ਲੱਭੋ ਜੋ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਿੰਮ, ਵਰਮਾ ਡੈਕ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਪੌਦੇ ਲੱਭੋ ਜੋ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਨ |
ਉੱਤਰ-
ਸਫੈਦਾ, ਖਜ਼ੂਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਪੌਦੇ ਲੱਭੋ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ !
ਉੱਤਰ-
ਘੀਆ, ਕੱਦੂ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪੇਜ 29

ਕਿਰਿਆ 2.

ਅੱਗੇ ਕੁੱਝ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਸਾਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਓ ।
ਉੱਤਰ-

ਪੇਜ 30-31

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਪੌਦੇ ਦੇ ਕੋਈ ਦੋ ਭਾਗ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਜੜ੍ਹ, ਤਣਾ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਦਵਾਈਆਂ, ਲੱਕੜੀ, ਗੂੰਦ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : ਖੱਟੇ, ਠੰਢੇ, ਛੱਤਰੀ, ਧਰਤੀ, ਸਾਫ਼)

(ੳ) ਪੌਦੇ ਗੰਦੀ ਹਵਾ ਨੂੰ …………… ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਾਫ਼

(ਅ) ਕਿੰਨੂੰ, ਸੰਤਰਾ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ……………………….. ਫਲ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਖੱਟੇ

(ਈ) ਕੱਦੂ ਦੀ ਵੇਲ ……………………….. ਉੱਪਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਧਰਤੀ

(ਸ) ਬਰਮਾ ਡੇਕ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ……………………………. ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਛੱਤਰੀ

(ਹ) ਸੇਬ ਦੇ ਪੌਦੇ ……………………………. ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਠੰਢੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਮਿਲਾਨ ਕਰੋ :

(ੳ) ਕੇਸਰੀ ਲੱਗਣ ਫੁੱਲ ਓਸਨੂੰ, ਕਰੇ ਬਿਨ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਛਾਂ, ਬੁੱਝੋ ਖਾਂ ਭਲਾ ਬੱਚਿਓ- ਕੀ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਨਾਂ ।	ਗੰਨਾ
(ਅ) ਕਾਠ ਉੱਤੇ ਕਾਠ, ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਜਗਨਨਾਥ	ਨਿੰਮ
(ਈ) ਇੱਕ ਸੋਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ	ਕਰੀਰ
(ਸ) ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ, ਫਲ ਮਿੱਠਾ, ‘ਪੱਤੇ ਕੌੜੇ, ਗੁਣ ਮਿੱਠਾ	ਬਦਾਮ

ਉੱਤਰ-

(ੳ) ਕੇਸਰੀ ਲੱਗਣ ਫੁੱਲ ਓਸਨੂੰ, ਕਰੇ ਬਿਨ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਛਾਂ, ਬੁੱਝੋ ਖਾਂ ਭਲਾ ਬੱਚਿਓ- ਕੀ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦਾ ਨਾਂ ।	ਕਰੀਰ
(ਅ) ਕਾਠ ਉੱਤੇ ਕਾਠ, ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਜਗਨਨਾਥ	ਨਿੰਮ
(ਈ) ਇੱਕ ਸੋਟੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ	ਗੰਨਾ
(ਸ) ਟਾਹਣੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ, ਫਲ ਮਿੱਠਾ, ‘ਪੱਤੇ ਕੌੜੇ, ਗੁਣ ਮਿੱਠਾ	ਬਦਾਮ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਸਹੀ ਉੱਤਰ (✓) ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਪੌਦੇ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਭਾਗ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਜਕੜ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ?
ਪੱਤੇ
ਜੜ੍ਹਾਂ
ਫੁੱਲ
ਉੱਤਰ-
ਜੜਾਂ ।

(ਆ) ਸਾਡੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਗਾਜਰ ਘਾਹ
ਕਿੱਕਰ .
ਮ :
ਉੱਤਰ-
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ।

(ਈ) ਤੋਂ-ਖੋਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ –
ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਣਾ
ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸੁੱਕ ਜਾਣਾ
ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖੁਰ ਜਾਣਾ
ਉੱਤਰ-
ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਖੁਰ ਜਾਣਾ ।

ਪੇਜ 32

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਸਹੀ (✓) ਜਾਂ ਗਲਤ (✗) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ੳ) ਸਾਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਅ) ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਇ) ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਧਰਤੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪੌਦੇ-ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਕਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਮੋਟਾ ਹੈ?
(ਉ) ਗੁਲਾਬ
(ਅ) ਪਿੱਪਲ
(ਇ) ਗੇਂਦੇ ਦਾ ਬੂਟਾ
(ਸ) ਮਨੀ ਪਲਾਂਟ ॥
ਉੱਤਰ-
(ਅ) ਪਿੱਪਲ

2. ਸੇਬ ਦਾ ਪੌਦਾ ………………………..
(ੳ) ਖੁਸ਼ਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
(ਅ) ਠੰਢੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
(ਇ) ਗਰਮ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
(ਸ) ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
(ਅ) ਠੰਢੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਪਾਣੀ ਡੂੰਘਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ ? .
ਉੱਤਰ-
ਰੇਤਲੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕਿਹੜੀ ਘਾਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗਾਜਰ ਘਾਹ ॥

(iii) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(iv) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-
ਪੌਦੇ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-

Punjab State Board PSEB 9th Class Maths Book Solutions Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.5 Textbook Exercise Questions and Answers

PSEB Solutions for Class 9 Maths Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.5

प्रश्न 1.
बताइए नीचे दी गई संख्याओं में कौन-कौन परिमेय हैं और कौन-कौन अपरिमेय हैं :
(i) 2 – √5
(ii) (3 + √23) – √23
(iii) \(\frac{2 \sqrt{7}}{7 \sqrt{7}}\)
(iv) \(\frac{1}{\sqrt{2}}\)
(v) 2π
हल :
(i) दी गई संख्या में ; 2 एक परिमेय संख्या है और √5 एक अपरिमेय संख्या है।
जैसा कि हम जानते हैं कि एक परिमेय और अपरिमेय संख्या का अंतर सदा अपरिमेय संख्या होता है।
∴ 2 – √5 अपरिमेय संख्या है।

(ii) (3 + √23) – √23
= 3 + √23 – √23

(iii) \(\frac{2 \sqrt{7}}{7 \sqrt{7}}\)
= \(\frac{2}{7}\) एक परिमेय संख्या है।

(iv) \(\frac{1}{\sqrt{2}}\)
दी गई संख्या में, 1 एक परिमेय संख्या है।
√2 एक अपरिमेय संख्या है। जैसा कि हम जानते हैं कि एक शून्येतर परिमेय संख्या और एक अपरिमेय संख्या का भागफल सदा एक अपरिमेय संख्या होता है।
अतः, \(\frac{1}{\sqrt{2}}\) एक अपरिमेय संख्या है।

(v) दी गई संख्या में,
2 एक परिमेय संख्या है और π एक अपरिमेय संख्या है। जैसा कि हम जानते हैं कि एक शून्येत्तर परिमेय संख्या और एक अपरिमेय संख्या का गुणनफल सदा एक अपरिमेय संख्या है।
अतः, 2π एक अपरिमेय संख्या है।

प्रश्न 2.
निम्नलिखित व्यंजकों में से प्रत्येक व्यंजक को सरल कीजिए :
(i) (3 + √3) (2 + √2)
(ii) (3 + √3) (3 – √3)
(iii) (√5 + √2)²
(iv) (√5 – √2) (√5 + √2)
हल :
(i) (3 + √3) (2 + √2) = 3 × 2 + 3√2 + 2√3 + √3 × √2
= 6 + 3√2 + 2√3 + √6

(ii) (3 + √3) (3 – √3) = 3 × 3 – 3√3 + 3√3 – √3 × √3
= 9 – 3 = 6

(ii) (√5 + √2)² = (√5)² + (√2)² + 2√5 × √2
[∵ (a + b)² = a² + b² + 2ab]
= 5 + 2 + 2√10
= 7 + 2√10

(iv) (√5 – √2) (√5 + √2)
= (√5)² – (√2)²
[: (a – b) (a + b) = a² – b²]
= 5 – 2 = 3 .

प्रश्न 3.
आपको याद होगा किश को एक वृत्त की परिधि | (मान लीजिए c) और उसके व्यास (मान लीजिए d) के अनुपात से परिभाषित किया जाता है, अर्थात् π = \(\frac{c}{d}\) है। यह इस तथ्य का अंतर्विरोध करता हुआ प्रतीत होता है कि अपरिमेय है। इस अंतर्विरोध का निराकरण आप किस प्रकार करेंगे ?
हल :
जैसा कि हम जानते हैं कि एक शून्येत्तर परिमेय संख्या और एक अपरिमेय संख्या का भागफल या एक अपरिमेय संख्या और एक शून्येत्तर परिमेय संख्या का भागफल सदा एक अपरिमेय संख्या होता है।
यहाँ π = \(\frac{c}{d}\)
अतः इसमें कोई अंतर्विरोध नहीं है क्योंकि c या d अपरिमेय हैं। अत: π एक अपरिमेय संख्या है।

प्रश्न 4.
संख्या रेखा पर √9.3 को निरूपित कीजिए।
हल :
एक दी हुई रेखा पर एक स्थिर बिन्दु A से 9.3 एकक की दूरी पर चिह्न लगाने पर एक ऐसा बिन्दु B प्राप्त होता है, जिससे कि AB = 9.3 एकक (देखिए आकृति)।
B से 1 एकक की दूरी पर एक चिह्न लगाइए और इस नए बिन्दु को C मान लीजिए।
AC का मध्य-बिन्दु ज्ञात कीजिए और उस बिन्दु को 0 मान लीजिए। 0 को केन्द्र और OC = 4.65 एकक त्रिज्या लेकर एक अर्धवृत्त बनाइए।
AC पर लम्ब एक ऐसी रेखा खींचिए जो B से होकर जाती हो और अर्धवृत्त को D पर काटती हो।
तब BD = √9.3 है।

गणितीय कारण – OA = OC = OD (अर्धवृत्त की त्रिज्याएँ)
OA = OC = OD = \(\frac{1}{2}\) AC
= \(\frac{1}{2}\) [AB + BC]
[∵ AC = AB + BC]
= \(\frac{1}{2}\) [9.3 + 1.0]
= \(\frac{1}{2}\) × 10.3
OD = 5.15
समकोणीय ∆OBD में, पाईथागोरस प्रमेय अनुसार, OB² + BD² = OD²
BD² = OD² – OB²
BD = \(\sqrt{(\mathrm{OD}+\mathrm{OB})(\mathrm{OD}-\mathrm{OB})}\)
[∵ a² – b² = (a + b) (a – b)]
BD = \(\sqrt{(5.15+4.15)(5.15-4.15)}\)
[∵ OB = OC – BC = 5.15 – 1 = 4.15]
BD = \(\sqrt{9.3 \times 1}\) = √9.3.

प्रश्न 5.
निम्नलिखित के हरों का परिमेयकरण कीजिए:
(i) \(\frac{1}{\sqrt{7}}\)
(ii) \(\frac{1}{\sqrt{7}-\sqrt{6}}\)
(iii) \(\frac{1}{\sqrt{5}+\sqrt{2}}\)
(iv) \(\frac{1}{\sqrt{7}-2}\)
हल :
(i) \(\frac{1}{\sqrt{7}}\) अंश और हर को √7 पर हमें प्राप्त होता है :
= \(\frac{1}{\sqrt{7}} \times \frac{\sqrt{7}}{\sqrt{7}}\)
= \(\frac{\sqrt{7}}{7}\)

(i) \(\frac{1}{\sqrt{7}-\sqrt{6}}\)
= \(\frac{1}{\sqrt{7}-\sqrt{6}} \times \frac{\sqrt{7}+\sqrt{6}}{\sqrt{7}+\sqrt{6}}\)
[अंश और हर को √7 + √6 से गुणा करके हर का परिमेयकरण करने पर]

(iii) \(\frac{1}{\sqrt{5}+\sqrt{2}}\)

(iv) \(\frac{1}{\sqrt{7}-2}\)
= \(\frac{1}{\sqrt{7}-2} \times \frac{\sqrt{7}+2}{\sqrt{7}+2}\)
[हर का परिमेयकरण करने पर]
= \(\frac{\sqrt{7}+2}{(\sqrt{7})^{2}-2^{2}}\)
[∵ a² – b² = (a – b) (a + b)]
= \(\frac{\sqrt{7}+2}{7-4}\)
= \(\frac{\sqrt{7}+2}{3}\)

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 4 ਆਓ ਖੇਡੀਏ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 4 ਆਓ ਖੇਡੀਏ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਆਓ ਖੇਡੀਏ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 18.

ਕਿਰਿਆ 1.

ਪਹਿਚਾਣੋ ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-

ਪੇਜ 20 .
ਕਿਰਿਆ 1.
ਹੇਠਾਂ ਕੁੱਝ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਤੁਸੀਂ ਖੇਡੀਆਂ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ (✓) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ | ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਖੇਡ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਜਾਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ, ਕਿੱਥੇ ਖੇਡੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ-

ਕਿਰਿਆ 2.

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਖੇਡ ਬਾਰੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੋ
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪੇਜ 21

ਕਿਰਿਆ 3.

ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਲਿਖੋ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀਆਂ-ਕਿਹੜੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖੇਡਦੇ ਸਨ । ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਹਾਕੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਸਨ।

ਕਿਰਿਆ 4.

ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਣਗੇ ਆਓ ਲਿਖੀਏ ਕੌਣ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ-

ਮੈਂਬਰ	ਕੰਮ
(ਉ) ਪਿਤਾ ਜੀ,	ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ।
(ਅ) ਮਾਤਾ ਜੀ	ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
(ਇ) ਦਾਦਾ ਜੀ	ਤਾਸ਼ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ।
(ਸ) ਦਾਦੀ ਜੀ	ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
(ਹ) ਦੀਦੀ	ਬੁਣਾਈ ਕਢਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ

ਪੇਜ 22

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਤੁਸੀਂ ਵਿਹਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਤੁਹਾਡੀ ਮਨਪਸੰਦ ਖੇਡ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਮੇਰੀ, ਮਨਪਸੰਦ ਖੇਡ ਹਾਕੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : ਹਾਕੀ, ਗੀਟੇ, ਸਿਹਤਮੰਦ, ਮਨੋਰੰਜਨ

(ੳ) ਖੇਡਾਂ ਸਾਡਾ ……………………………. ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਮਨੋਰੰਜਨ

(ਆ) …………………………. ਅਸੀਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖੇਡ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।
ਉੱਤਰ-
ਗੀਟੇ

(ਇ) ………………………………… ਖੇਡਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਹਾਕੀ

(ਸ) ਖੇਡਾਂ ਸਾਨੂੰ …………………………….. ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ . ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਿਹਤਮੰਦ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸਹੀ (✓) ਜਾਂ ਗਲਤ (✗) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਅ) ਖੇਡਣ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ੲ) ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨਿਯਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਸ) ਖੇਡਦੇ ਸਮੇਂ ਲੜਾਈ ਕਰਨਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਕਰੋ ।

ਉੱਤਰ –

ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ	ਇਕੱਲੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ
1. ਕ੍ਰਿਕੇਟ	ਦੌੜ
2. ਬਾਲੀਵਾਲ	ਲੰਬੀ ਛਾਲ
3. ਫੁਟਬਾਲ	ਸੁਕਵੈਸ਼
4. ਖੋ-ਖੋ	ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ
5: ਬਾਸਕਟਬਾਲ	ਬੈਡਮਿੰਟਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ |

ਉੱਤਰ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਸਾਡੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿੱਤਾਕਾਰ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਹੈ
(ਉ) ਖੋ-ਖੋ
(ਅ) ਕ੍ਰਿਕੇਟ
(ਬ) ਕੈਰਮਬੋਰਡ
(ਸ) ਵਾਲੀਬਾਲ ।
ਉੱਤਰ-
(ਬ) ਕੈਰਮਬੋਰਡ

2. ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਗੋਲ ਗੋਲ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਖੇਡ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
(ਉ) ਸ਼ਤਰੰਜ
(ਅ) ਪਿਠੂ ਗਰਮ
(ਈ) ਕਿੱਕਲੀ
(ਸ) ਕੋਈ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ਈ) ਕਿੱਕਲੀ ਈ ।

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਸ਼ਤਰੰਜ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਖਿਡਾਰੀ ਖੇਡਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਲਾਭ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਸਰੀਰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਦਾ ਹੈ ।

(iii) ਗਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਸ਼ਤਰੰਜ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

2. ਹਾਕੀ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

3. ਖੇਡਣ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

4. ਪੜਾਈ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਉਚਿਤ ਵੰਡ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(iv) ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ :

1. ਸ਼ਤਰੰਜ ,	(ੳ) ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਡ
2. ਕ੍ਰਿਕੇਟ	(ਅ) ਸਥਾਨਕ ਖੇਡ
3. ਊਚ-ਨੀਚ ,	(ਇ) ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ

ਉੱਤਰ-

1. ਸ਼ਤਰੰਜ ,	(ਇ) ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ
2. ਕ੍ਰਿਕੇਟ	(ੳ) ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਡ
3. ਊਚ-ਨੀਚ ,	(ਅ) ਸਥਾਨਕ ਖੇਡ

(v) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-
ਕਿਸੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਫੁਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਹੈ । ਇਸ ਵਿਚ ਫੁਟਬਾਲ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਮਾਰ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਲੇ ਵਿਚ ਗੋਲ ਵਿਚ ਸੁਟੱਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ ।

Punjab State Board PSEB 9th Class Maths Book Solutions Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.4 Textbook Exercise Questions and Answers

PSEB Solutions for Class 9 Maths Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.4

प्रश्न 1.
उत्तरोत्तर आवर्धन करके संख्या रेखा पर 3.765 को देखिए।
हल :
(i)

हल : हम उत्तरोत्तर आवर्धन प्रक्रम का प्रयोग करते हैं :
3.765,3 और 4 के बीच स्थित है अर्थात् अंतराल [3, 4].
अंतराल [3, 4] को 10 बराबर भागों में बाँटिए और आवर्धन शीशे से [3.7, 3.8] को देखिए। [आकृति (i) में देखें]।
अब [3.7, 3.8] को 10 बराबर भागों में बाँटो।
[3.76, 3.77] को आवर्धन शीशे में से देखिए 3.765
अंतराल [3.76, 3.77] के बीच स्थित है। [आकृति (ii) देखिए]

प्रश्न 2.
4 दशमलव स्थानों तक संख्या रेखा पर 426 को देखिए।
हल :
हम उत्तरोत्तर आवर्धन प्रक्रम का प्रयोग करते हैं
4.2626….., 4 और 5 अर्थात् अंतराल [4, 5] के बीच स्थित है।
[4, 5] को 10 बराबर भागों में बाँटिए और [4.2, 4.3] को आवर्धन शीशे से देखिए। [आकृति (i) देखिए]
अब [4.2, 4.3] को 10 बराबर भागों में बाँटिए और [4.26, 4.27] को आवर्धन शीशे से देखिए। [आकृति (ii) देखिए]
पुनः [4.26, 4.27] को 10 बराबर भागों में बाँटिए आवर्धन शीशे से [4.262, 4.263] को देखिए (आकृति (iii) देखिए]
अंत में [4.262, 4.263] को 10 बराबर भागो में बाँटिए और आवर्धन शीशे से [4.262, 4.263] को देखिए।
हम देखते हैं कि 4.2626 अंतराल [4.262, 4.263] के बीच में स्थित है। [आकृति (iii) देखिए।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 3 ਸਾਡੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿੱਤਾਕਾਰ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 3 ਸਾਡੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿੱਤਾਕਾਰ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਸਾਡੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿੱਤਾਕਾਰ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 14
ਕਿਰਿਆ 1.

ਹੇਠਾਂ ਕੁੱਝ ਚਿੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ । ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੋ-ਦੋ ਵਾਕ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ –
ਮੋਚੀ : ਜੁੱਤੀਆਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਜੁੱਤੀਆਂ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਦੁਕਾਨ :
ਇਹ ਇਕ ਕਿਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ । ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ ।

ਸੱਥ : ਸੱਥ ਪਿੰਡ ਦੀ ਉਹ ਸਾਂਝੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਝ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਤਾਸ਼ ਖੇਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਹਲਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਪੇਜ 15

ਕਿਰਿਆ 2.
ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕੀ-ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ –

ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਮੈਂਬਰ	ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਪਿਤਾ ਜੀ	ਡਾਕਟਰ
ਮਾਤਾ ਜੀ	ਅਧਿਆਪਕਾ
. ਦਾਦਾ/ਦਾਦੀ	ਕਿਸਾਨ/ਨਰਸ
ਭਰਾ	ਪੁਲਿਸਮੈਨ

ਪੇਜ 16

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੀ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾ ਭੇਜਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਹੀਂ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਕੀ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾ ਭੇਜਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਨਹੀਂ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਚੌਕੀਦਾਰ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਉਹ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਟਰੈਫ਼ਿਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਉਹ ਟਰੈਫ਼ਿਕ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਪੇਜ 7

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਗਾਇਕ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਗਾਇਕ ਗਾ ਕੇ ਸਾਡਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਮਿਲਾਨ ਕਰੋ :

(ਉ) ਮਠਿਆਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ	1. ਦੋਧੀ
(ਅ) ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ	2. ਨਰਸ
(ਬ) ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ	3. ਕਿਸਾਨ
(ਸ) ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲਾ	4. ਹਲਵਾਈ
(ਹ) ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ |	5. ਮਿਸਤਰੀ

ਉੱਤਰ-

(ਉ) ਮਠਿਆਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ	4. ਹਲਵਾਈ
(ਅ) ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ	1. ਦੋਧੀ
(ਬ) ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ	5. ਮਿਸਤਰੀ
(ਸ) ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਵਾਲਾ	3. ਕਿਸਾਨ
(ਹ) ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ |	2. ਨਰਸ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.

ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਅੱਗੇ (✓) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਜੁੱਤੀਆਂ ਕੌਣ ਗੰਢਦਾ/ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ?
ਮੋਚੀ
ਮਿਸਤਰੀ
ਦਰਜ਼ੀ
ਉੱਤਰ-
ਮੋਚੀ ।

(ਅ) ਕੱਪੜੇ ਸਿਉਂਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਮੋਚੀ
ਦਰਜ਼ੀ
ਮਿਸਤਰੀ
ਉੱਤਰ-
ਦਰਜ਼ੀ ।

(ੲ) ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਡਰਾਈਵਰ
ਦੁਕਾਨਦਾਰ
ਪਾਇਲਟ
ਉੱਤਰ-
ਪਾਇਲਟ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਡਾਕਟਰ, ਚੌਕੀਦਾਰ, ਅਧਿਆਪਕਾ)

(ੳ) ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਚੌਕੀ

(ਅ) ………….. ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਅਧਿਆਪਕਾ

(ਇ) ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਡਾਕਟਰ ॥

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿੱਤਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚਾਰਟ ’ਤੇ ਚਿਪਕਾਓ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

EVS Guide for Class 3 PSEB ਸਾਡੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਕਿੱਤਾਕਾਰ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
(ਉ) ਘਰ ਵਿੱਚ
(ਅ) ਸੱਥ ਵਿੱਚ
(ੲ) ਕੋਠੇ ਤੇ
(ਸ) ਦੁਕਾਨ ਵਿਚ ।
ਉੱਤਰ-
(ਅ) ਸੱਥ ਵਿੱਚ

2. ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਦਾ ਕੰਮ …………………………..
(ਉ) ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ ।
(ਅ) ਪਰਚੀਆਂ ਕੱਟਣਾ ਹੈ ।
(ੲ) ਬਿੱਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ।
(ਸ) ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ।

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਘਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਆਹ ਸਮਾਗਮ ਪੈਲਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲਗ ਪਏ ਹਨ ।

(iii) ਗਲਤ/ਸਹੀ :

1. ਮਿਸਤਰੀ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ
ਉੱਤਰ-
✓

2. ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਕਿੱਤਾਕਾਰਾ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(iv) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(v) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-
ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਗੇਟ ਕੋਲ ਬੱਚੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਗੇਟ ਕੋਲ ਕੁੱਝ ਬੱਚੇ ਗੁਬਾਰੇ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁੱਝ ਬੱਚੇ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਲਗ ਪਏ ਸਨ |

Punjab State Board PSEB 9th Class Maths Book Solutions Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.3 Textbook Exercise Questions and Answers

PSEB Solutions for Class 9 Maths Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.3

प्रश्न 1.
निम्नलिखित भिन्नों को दशमलव रूप में लिखिए और बताइए कि प्रत्येक का दशमलव प्रसार किस प्रकार का है :
(i) \(\frac{36}{100}\)
(ii) \(\frac{1}{11}\)
(iii) 4 \(\frac{1}{8}\)
(iv) \(\frac{3}{13}\)
(v) \(\frac{2}{11}\)
(vi) \(\frac{329}{400}\)
हल:
(i) \(\frac{36}{100}\) = 0.36 सांत दशमलव

(ii) \(\frac{1}{11}\)

शेष : 1, 1, 1, 1……………..
भाजक : 11
हम लिखते हैं \(\frac{1}{11}\) = 0.09090909……..
= \(0 . \overline{09}\) अनवसानी पुनरावर्ती

(iii) 4 \(\frac{1}{8}\) = \(\frac{33}{8}\)

शेष : 1, 2, 4, 0
भाजक : 8
हम लिखते हैं 4 \(\frac{1}{8}\) = \(\frac{33}{8}\) = 4.125 सांत दशमलव

(iv) \(\frac{3}{13}\)

शेष : 4, 1, 9, 12, 3, 4, 1, 9, 12, 3….
भाजक : 13
हम लिखते हैं :
\(\frac{3}{13}\) = 0.230769230769 = \(0 . \overline{230769}\) अनवसानी पुनरावर्ती

(v) \(\frac{2}{11}\)

शेष : 9, 2, 9, 2 ………..
भाजक : 0.1818 …………..
हम लिखते हैं :
\(\frac{2}{11}\) = 0.1818 … 11
= \(0 . \overline{18}\) अनवसानी पुनरावर्ती

(vi) \(\frac{329}{400}\)
= \(\frac{329}{100 \times 4}\)
= \(\frac{82.25}{100}\)
= 0.8225 सांत

प्रश्न 2.
आप जानते हैं कि \(\frac{1}{7}\) = 0.142857 है। वास्तव में, लंबा भाग दिए बिना क्या आप यह बता सकते हैं कि \(\frac{2}{7}, \frac{3}{7}, \frac{4}{7}, \frac{5}{7}, \frac{6}{7}\) के दशमलव प्रसार क्या हैं ? यदि हाँ, तो कैसे ?
हल :
हाँ, उपरोक्त सभी का प्रसार आवर्ती दशमलव है जो कि 1, 4, 2, 8, 5, 7. का प्रस्तार है।
उदाहरण के लिए, यहाँ \(\frac{1}{7}\) है।

\(\frac{1}{7}\) = 0.142857

\(\frac{2}{7}\) को ज्ञात करने के लिए, पता लगाइए कब शेष 2 आता है, और उससे संबंधित भागफल (यहाँ पर 2 है) तब वहाँ से आरंभ होने वाला नया भागफल लिखिए। (उपरोक्त आकृति में पुनरावृत्ति अंकों 1, 4, 2, 8, 5, 7 के ऊपर दंड लगाया गया है।
अतः \(\frac{2}{7}\) = 0.285714.

प्रश्न 3.
निम्नलिखित को \(\frac{p}{q}\) के रूप में व्यक्त कीजिए, जहाँ p और q पूर्णांक हैं तथा q # 0 है :
(i) \(0 . \overline{6}\)
(ii) \(0.4 \overline{7}\)
(iii) \(0 . \overline{001}\)
हल :
(i) क्योंकि हम यह नहीं जानते कि \(0 . \overline{6}\) क्या है, अतः आइए इसे हम ‘x’मान लें।
x = 0.6666…………(1)
दोनों ओर 10 से गुणा करने पर, हमें प्राप्त होता है :
10x = 10 × .6666 ………………..
⇒ 10x = 6.6666 ……………(2)
(1) को (2) में से घटाने पर, हमें प्राप्त होता है :
10x – x = (6.6666………) – (.6666………)
⇒ 9x = 6
⇒ x = \(\frac{6}{9}\)
⇒ x = \(\frac{2}{3}\) ………….. (1)

(ii) मान लीजिए x = 0.47
x = 0.4777 ……………(1)
दोनों ओर 10 से गुणा करने पर, हमें प्राप्त होता है :
10x = 4.7777………….(2)
(1) को (2) में से घटाने पर, हमें प्राप्त होता है :
10x – x = (4.7777……..) – (0.4777………..)
⇒ 9x = 4.3
⇒ x = \(\frac{4.3}{9}\)
x = \(\frac{43}{90}\)

(iii) मान लीजिए x = \(0 . \overline{001}\)
x = 0.001001001 ………….. (1)
दोनों ओर 1000 से गुणा करने पर, हमें प्राप्त होता है :
1000x = 1.001001 ……………(2)
(1) को (2) में से घटाने पर, हमें प्राप्त होता है :
1000x – x = (1.001001………) – (0.001001……..)
⇒ 999x = 1
⇒ x = \(\frac{1}{999}\)

प्रश्न 4.
0.99999 ……………….. को \(\frac{p}{q}\) के रूप में व्यक्त कीजिए। क्या आप अपने उत्तर से आश्चर्यचकित हैं ? अपने अध्यापक और कक्षा के सहयोगियों के साथ उत्तर की सार्थकता पर चर्चा कीजिए।
हल :
मान लीजिए x = 0.99999 …………………..(1)
दोनों ओर 10 से गुणा करने पर, हमें प्राप्त होता है
10x = 9.9999 ………………. (2)
(1) को (2) घटाने पर हमें प्राप्त होता है :
10x – x = (9.9999………) – (0.9999…….)
⇒ 9x = 9
⇒ x = \(\frac{9}{9}\)
⇒ x = 1
हाँ, अपने उत्तर से हम आश्चर्यचकित हैं।
परंतु उत्तर सार्थक होता है जब हम देखते हैं कि 0.9999………… सदा चलता रहता है।
इस प्रकार 1 और 0.9999……… के बीच में कोई रिक्तता नहीं है। अतः वे समान हैं।

प्रश्न 5.
\(\frac{1}{17}\) के दशमलव प्रसार में अंकों के पुनरावृत्ति खंड में अंकों की अधिकतम संख्या क्या हो सकती है ? अपने उत्तर की जाँच करने के लिए विभाजन-क्रिया कीजिए।
हल :

चरण B का शेष चरण A के शेष के समान हैं।
∴ \(\frac{1}{17}\) = 0.0588235294117647……………
= 0.588235294117647 अनवसानी आवर्ती दशमलव

प्रश्न 6.
\(\frac{p}{q}\) (q ≠ 0), के रूप की परिमेय संख्याओं के अनेक उदाहरण लीजिए, जहाँ p और q पूर्णांक हैं, जिनका 1 के अतिरिक्त अन्य कोई उभयनिष्ठ गुणनखंड नहीं है और जिसका सांत दशमलव निरूपण (प्रसार) है। क्या आप यह अनुमान लगा सकते हैं कि q को कौन-सा गुण अवश्य संतुष्ट करना चाहिए ?
हल :
परिमेय संख्या \(\frac{p}{q}\) (q ≠ 0) को सांत दशमलव रूप में निरूपित करने के लिए यह आवश्यक है कि हर q ऐसा लिया जाए कि 4 के अभाज्य गुणनखंड में केवल 2 के घात, या 5 के घात या दोनों हों।
उदाहरण के लिए

(i) \(\frac{7}{16}\) (q ≠ 0) एक सांत दशमलव है,
क्योंकि 16 = 2⁴

(ii) \(\frac{11}{25}\) एक सांत दशमलव है, क्योंकि
25 = 5²

प्रश्न 7.
ऐसी तीन संख्याएँ लिखिए जिनके दशमलव प्रसार अनवसानी अनावर्ती हों।
हल :
जैसा कि हम जानते हैं कि अपरिमेय संख्याओं का दशमलव प्रसार अनवसानी अनावर्ती होता है। इसलिए,
√3 = 1.73205080756…………
\(\frac{1}{\sqrt{5}}\) = 0.44721359549
√10 = 3.16227766016
विद्यार्थियों के स्वयं के उत्तर भी हो सकते हैं। उदाहरण

के लिए :
0.01001000100001………………..
0.202002000200002……………
0.003000300003………………

प्रश्न 8.
परिमेय संख्याओं \(\frac{5}{7}\) और \(\frac{9}{11}\) के बीच की तीन अलग-अलग अपरिमेय संख्याएँ ज्ञात कीजिए।
हल:
\(\frac{5}{7}\) का दशमलव निरूपण इस प्रकार है :

चरण B का शेष, चरण A के शेष के समान है।
∴ \(\frac{5}{7}=0 . \overline{714285}\)
अब \(\frac{9}{11}\) का दशमलव निरूपण इस प्रकार है :

चरण D का शेष, चरण C के शेष के समान है।
∴ \(\frac{9}{11}\) = 0.81

अब हम परिमेय संख्याओं , और – के बीच अपरिमित अनेक अपरिमेय संख्याएँ ज्ञात कर सकते हैं।
इनमें से कोई तीन हैं :
0.75075007500075000075…., 0.767076700767000…और 0.80800800080000……

प्रश्न 9.
बताइए कि निम्नलिखित संख्याओं में कौनकौन संख्याएँ परिमेय और कौन-कौन संख्याएँ अपरिमेय
(i) \(\sqrt{23}\)
(ii) \(\sqrt{225}\)
(iii) 0.3796
(iv) 7.478478….
(v) 1.101001000100001……
हल :
(i) \(\sqrt{23}\) अपरिमेय संख्या है। क्योंकि 23 एक अभाज्य संख्या है और अभाज्य संख्या एक पूर्ण वर्ग संख्या नहीं है।
(ii) \(\sqrt{225}\) एक परिमेय संख्या है क्योंकि \(\sqrt{225}=\sqrt{15 \times 15}\) = 15.
(iii) 0.3796 एक परिमेय संख्या है क्योंकि यह सांत दशमलव है।
(iv) 7.478478…………. एक परिमेय संख्या है क्योंकि दशमलव प्रसार अनवसानी आवर्ती हैं।
(v) 1.101001000100001………… एक अपरिमेय संख्या है, क्योंकि दशमलव प्रसार अनवसानी अनावर्ती है।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 2 ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਸਨ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 2 ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਸਨ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਸਨ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 8

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ-
ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਭੋਜਨ ਖੁਆਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਦਾਦਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ | ਦਾਦੀ ਜੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਮਨਪਸੰਦ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁਣਨ ਸ਼ਕਤੀ, ਬੋਲਣ ਸ਼ਕਤੀ, ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਪੇਜ 9
ਕਿਰਿਆ 1.

ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਓ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਚੇ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਹ ਛੂਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ।ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਵੇਗਾ ਕੁੱਝ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਾਸਾ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਉਹ ਕੁੱਝ ਬੋਲ ਪੈਣਗੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਪਛਾਣੇ ਜਾਣਗੇ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪੇਜ 10

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਛੂਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੱਪੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਬਰੇਲ-ਲਿੱਪੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਬਰੇਲ-ਲਿੱਪੀ ਕਿਸ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਲੂਈ ਬਰੇਲ ।

ਕਿਰਿਆ 2.
ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹੇ ਹੋਰਨਾਂ ਤੱਕ ਬੋਲੇ ਬਗੈਰ, ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਹਿਚਾਣੋ ਅਤੇ ਲਿਖੋ ।
(ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਗਏ, ਰੁਕ ਜਾਉ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਉ)

ਉੱਤਰ-
1. ਰੁਕ ਜਾਓ
2. ਚੁੱਪ ਹੋ ਚਾਓ
3. ਅਸੀਂ ਜਿੱਤ ਗਏ ।

ਪੇਜ 11-12

ਕਿਰਿਆ 3.

ਬੱਚਿਓ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੰਮ ਕਹਿਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਗੇ ? ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਪਾਠੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡੋ ।

1. ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ।
2. ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ।
3. ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਓ ।
4. ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਓ ।
5. ਇੱਧਰ ਆਓ ।
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਦੇਖਭਾਲ, ਛੂਹ, ਪੜ੍ਹਨਾ, ਕਹਾਣੀਆਂ)

(ਉ) ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਤੇ ……………………………… ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਉੱਤਰ-
ਪੜ੍ਹਨਾ

(ਅ) ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਸਾਨੂੰ ………………………… ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਕਹਾਣੀਆਂ

(ੲ) ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ………… ਕੇ ਪਹਿਚਾਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।
ਉੱਤਰ-
ਛੂਹ

(ਸ) ਸਾਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ …………… ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਦੇਖਭਾਲ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.

ਸਹੀ (✓) ਜਾਂ ਗਲਤ (✗) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਜ਼ਰੁਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਆ) ਜੋ ਬੱਚੇ ਬੋਲ ਜਾਂ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ।
ਉੱਤਰ-
✓

(ਇ) ਸਾਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(ਸ) ਨਾ ਬੋਲ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
✓

ਪੇਜ 12

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਮਿਲਾਨ ਕਰੋ :

1. ਲੂਈ ਬਰੇਲ	(ੳ) ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ
2. ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ	(ਅ) ਬਰੇਲ ਲਿੱਪੀ
3. ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ , ਗੱਲਬਾਤ	(ਇ) ਬੁਢਾਪਾ

ਉੱਤਰ-

1. ਲੂਈ ਬਰੇਲ	(ਅ) ਬਰੇਲ ਲਿੱਪੀ
2. ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ	(ਇ) ਬੁਢਾਪਾ
3. ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ , ਗੱਲਬਾਤ	(ੳ) ਸੰਕੇਤ ਭਾਸ਼ਾ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਦਾਦਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਜਵਾਨ ਸਨ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਰਾਜੂ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ?
(ਉ) ਅਖ਼ਬਾਰ
(ਅ) ਕਹਾਣੀ
(ਇ) ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ
(ਸ) ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਅਖ਼ਬਾਰ ,

2. ਬਰੇਲ ਲਿੱਪੀ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ …………………………. .
(ਉ) ਦੇਖ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
(ਅ) ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਚਾਣ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
(ੲ) ਛੂਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
(ਸ) ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
(ੲ) ਛੂਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕਿਹੜੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵੱਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਣ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

(iii) ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ :

1. ਜਗਜੀਤ ……………………… ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ।
ਉੱਤਰ-
ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ

2. ਲੁਈਸ ਬੇਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬੜਾ ………………………………………… ਸੀ ।
ਉੱਤਰ-
ਸ਼ੌਕ ।

(iv) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਰਾਜੂ ਦੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਗਜੀਤ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਸੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਨਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 1 ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 1 ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ Textbook Questions and Answers

ਪੇਜ 3

ਕਿਰਿਆ 1.
ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਹੈ ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ?

ਉੱਤਰ-

ਨਾਸ	ਤਰਾਵੇ ਨਾਲ ਰਿਸਵਾ
1. ਰਵੀ	ਪਿਤਾ ਜੀ
2. ਮੋਨਿਕਾ	ਮਾਤਾ ਜੀ
3. ਸਰੂਚੀ	ਮੈਂ ਆਪ
4. ਅਤੁੱਲ	ਕਰੋ

ਨੋਟ- ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖੁਦ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਕਿਰਿਆ 2.
ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ, ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ-
ਆਪ ਕਰੋ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਿਡਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ-
ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਇਆ ਕਰੇ ।

ਪੇਜ 5

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ ? .
ਉੱਤਰ-
ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ ।

ਪੇਜ 6

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ : (ਵਧ, ਟਿਕਾਣੇ, ਕੀਟਾਣੂ, ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ, ਛੋਟਾ )

(ਉ) ਗੰਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ……………… ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਕੀਟਾਣੂ

(ਅ) ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ …………………………… ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਵਧ

(ੲ) ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ …………………….. ’ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਟਿਕਾਣੇ

(ਸ) ਕਿਰਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ …………… ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
(ਸ) ਛੋਟਾ

(ਹ) ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ . ਦੀ ਬੇਟੀ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਮਿਲਾਓ :

1. ਮਾਤਾ	(ੳ) ਫੁੱਫੜ
2. ਮਾਮਾ*	(ਅ) ਮਾਸੜ*
3. ਭੂਆ	(ਈ) ਪਿਤਾ
4. ਤਾਇਆ	(ਸ) ਮਾਮੀ
5. ਮਾਸੀ	(ਹ) ਤਾਈ,

ਉੱਤਰ-

1. ਮਾਤਾ	(ਈ) ਪਿਤਾ
2. ਮਾਮਾ*	(ਸ) ਮਾਮੀ
3. ਭੂਆ	(ੳ) ਫੁੱਫੜ
4. ਤਾਇਆ	(ਹ) ਤਾਈ,
5. ਮਾਸੀ	(ਅ) ਮਾਸੜ*

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਅੱਗੇ (✓) ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾਓ :

(ਉ) ਤੁਹਾਡੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀ ਲਗਦੇ ਹਨ ?
ਚਾਚਾ ਜੀ
ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ
ਨਾਨਾ ਜੀ
ਉੱਤਰ-
ਪੜਦਾਦਾ ਜੀ ।

(ਅ) ਤੁਹਾਡੀ ਦਾਦੀ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ?
ਭੂਆ ,
ਮਾਸੀ .
ਸੱਸ ,
ਉੱਤਰ-
ਸੱਸ ।

(ਇ) ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਭੈਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ?
ਮਾਸੀ,
ਭੂਆ
ਭੈਣ
ਉੱਤਰ-
ਭੂਆ ।

(ਸ) ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ?
ਭੂਆ .
ਮਾਸੀ
ਚਾਚੀ
ਉੱਤਰ-
ਮਾਸੀ ।

EVS Guide for Class 3 PSEB ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇ Important Questions and Answers

(i) ਬਹੁਵਿਕਲਪੀ ਚੋਣ :

1. ਦੀਪੂ ਦਾ ਕਿਸ ਬਿਨਾਂ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ?
(ਉ) ਮੰਮੀ ,
(ਅ) ਮਾਮੀ
(ਇ) ਭੂਆ
(ਸ) ਦੋਸਤ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਮੰਮੀ

2. ਦਾਦੀ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਦ ………………………………… .
(ਉ) ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।
(ਅ) ਹੱਥ ਧੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
(ਇ) ਨਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
(ਸ) ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।
ਉੱਤਰ-
(ਉ) ਸਾਬਣ ਨਾਲ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

(ii) ਇੱਕ ਵਾਕ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਕੁਲਦੀਪ ਦਾ ਘਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ?
ਉੱਤਰ-
ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਦੀਪੂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ? ,
ਉੱਤਰ-
ਖੇਡਣ ।

(iii) ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ :

1. ਕਿਰਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ……………………………………. ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਅਧਿਆਪਕ

2. ਪਿਤਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਤੁਹਾਡਾ ……………………………………. ਲਗਦਾ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
ਚਾਚਾ |

(iv) ਗਲਤ ਸਹੀ :

1. ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਗਾਣਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਉੱਤਰ-
✓

2. ਪੰਮੀ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਤਰ-
✗

(v) ਦਿਮਾਗੀ ਕਸਰਤ :

ਉੱਤਰ-

(vi) ਵੱਡੇ ਉੱਤਰ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ :

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-
ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ-
ਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ । ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਮਾਤਾ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

Punjab State Board PSEB 9th Class Maths Book Solutions Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.2 Textbook Exercise Questions and Answers

PSEB Solutions for Class 9 Maths Chapter 1 संख्या पद्धति Ex 1.2

प्रश्न 1.
नीचे दिए गए कथन सत्य हैं या असत्य हैं ? कारण के साथ अपने उत्तर दीजिए।
(i) प्रत्येक अपरिमेय संख्या एक वास्तविक संख्या होती है।
(ii) संख्या रेखा का प्रत्येक बिंद के रूप का होता है, जहाँ √m एक प्राकृत संख्या है।
(iii) प्रत्येक वास्तविक संख्या एक अपरिमेय संख्या होती है।
हल :
(i) सत्य
कारण : प्रत्येक वास्तविक संख्याओं का संग्रह परिमेय और अपरिमेय संख्याओं से बना होता है।
दूसरे शब्दों में अपरिमेय संख्याएं वास्तविक संख्याओं का भाग है।
इसी कारण कथन कि ‘प्रत्येक अपरिमेय संख्या एक वास्तविक संख्या है’ सत्य है।

(ii) असत्य
कारण : ……………. – 5, – 4, – 3, – 2, – 1 वास्तविक संख्याएं संख्या रेखा पर हैं परंतु किसी प्राकृत संख्या का वर्गमूल नहीं है।

(iii) असत्य
कारण : सभी परिमेय संख्याएँ जो कि वास्तविक संख्याएँ हैं, परंतु अपरिमेय संख्याएं नहीं हैं।

प्रश्न 2.
क्या सभी धनात्मक पूर्णांकों के वर्गमूल अपरिमेय होते हैं ? यदि नहीं, तो एक ऐसी संख्या के वर्गमूल का उदाहरण दीजिए जो एक परिमेय संख्या है।
हल :
नहीं, सभी धनात्मक पूर्णांकों का वर्गमूल अपरिमेय नहीं होता।

उदाहरण के लिए :
4, 9, 16, 25 ….. इत्यादि धनात्मक पूर्णांक हैं और इनके वर्गमूल हैं :
√4 = 2 परिमेय संख्या
√9 = 3 परिमेय संख्या
√16 = 4 परिमेय संख्या
√25 = 5 परिमेय संख्या

प्रश्न 3.
दिखाइए कि संख्या रेखा पर √5 को किस प्रकार निरूपित किया जा सकता है।
हल :
√5 के लिए :
∵ 5 = 2² + 1²
∴ हम 5 की रचना एक समकोण त्रिभुज को कर्ण की लंबाई के रूप में कर सकते हैं जिसकी भुजाएँ 2 और 1 एकक हो।
मान लीजिए OX एक संख्या रेखा है जिस पर O शून्य (0) को और A, 2 एकक लंबाई को निरूपित करता है। एक रेखा AB ⊥ OA खींचिए और इस पर बिंदु B अंकित कीजिए ताकि AB = 1 एकक।
तब OB² = OA² + AB²
= 2² + 1²
= 4 + 1 = 5
OB = √5

एक परकार की सहायता से 0 को केंद्र और OB को त्रिज्या मानकर हम संख्या रेखा पर एक बिंदु P अंकित करते हैं जो कि संख्या रेखा पर √5 के संगत है।
अतः P अपरिमेय संख्या √5 का निर्धारण करता है।

प्रश्न 4.
कक्षा के लिए क्रिया कलाप (वर्गमूल सर्पिल की रचना):
कागज़ की एक बड़ी शीट लीजिए और नीचे दी गई विधि से ‘वर्गमूल सर्पिल’ की रचना कीजिए।
एक बिंदु से प्रारंभ कीजिए और एकक लंबाई का रेखाखंड OP खींचिए।
एकक लंबाई वाले OP₁ पर लंब रेखाखंड P₁P₂ खींचिए (देखिए आकृति)।
अब रेखाखंड P₂P₃ ⊥ OP₂ खींचिए।
अब OP₂ पर लंब रेखाखंड P₃P₄ खींचिए।
इस प्रक्रिया को जारी रखते हुए OP_{n – 1} पर एकक लंबाई वाला लंब रेखाखंड खींचकर आप रेखाखंड P_{n – 1} P_n प्राप्त कर सकते हैं।
इस प्रकार आप बिंदु O, P₁, P₂, P₃ …… P_n …….. प्राप्त कर लेंगे।
बिंदुओं O, P₁, P₂, P₃ ……. P_n, को मिलाकर √2, √3, √4 को दर्शाने वाला एक सुंदर सर्पिल प्राप्त होता है।

Punjab State Board PSEB 3rd Class EVS Book Solutions Chapter 19 डिजीटल उपकरण Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 3 EVS Chapter 19 डिजीटल उपकरण

EVS Guide for Class 3 PSEB डिजीटल उपकरण Textbook Questions and Answers

पृष्ठ 125

प्रश्न 1.
रिक्त स्थान भरें : (कम्प्यूटर, डिजीटल, फ्रिज, आसान, मनोरंजन)

(क) रेडियो हमारा ……………… करता है।
उत्तर-
मनोरंजन

(ख) ……………. खाने वाली वस्तुओं को ठंडा रखता है।
उत्तर-
फ्रिज

(ग) ……………… कैमरे में रोल भी नहीं डालना पड़ता।
उत्तर-
डिजीटल

(घ) ………….. स्मार्ट मशीन है जो हमारे काम को ……………….. करती है।
उत्तर-
कम्प्यूटर, आसान।

प्रश्न 2.
उत्तर दो :

(क) कम्प्यूटर के उपयोग के तीन क्षेत्र लिखो।
उत्तर-

1. गेम खेलना
2. गाने सुनना
3. पढ़ाई करना।

(ख) गर्म प्रैस के नज़दीक क्यों नहीं जाना चाहिए ?
उत्तर-
इससे हाथ या कोई अन्य अंग जल जाने का डर रहता है।